Συνεχίζουμε την παρουσίαση των δεκατεσσάρων Πατριαρχικών εγγράφων τα οποία μετέφερε μαζί του κατά την επιστροφή του στο Σινά ο Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την περίοδο 1764-1793, ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης. Τα έγγραφα αυτά κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937.
 |
| Η ναυαρχίδα του Λάμπρου Κατσώνη, Αθηνά της Άρκτου. Από τον Λυκούργο Κογεβίνα. Πηγή: anemourion.blogspot.com |
Στην εγγραφή μας αυτή θα παρουσιάσουμε τη δέκατη τρίτη, Συνοδική επιστολή (1789) επί Πατριάρχη Νεόφυτου Ζ', η οποία είναι ιδιαιτέρως σημαντική, διότι μας αποκαλύπτει το Πατριαρχείο ως έναν θεσμό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ο οποίος όφειλε να υπερασπίζεται τα συμφέροντα της Υψηλής Πύλης και από την άλλη την διαφαινόμενη επιθυμία του λαού να συμμετάσχει τα προεπαναστατικά κινήματα, τα οποία θα έφερναν την πολυπόθητη ελευθερία στους υπόδουλους Έλληνες. Από τα γραφόμενά της συμπεραίνουμε ότι προηγήθηκαν κι άλλες με το ίδιο θέμα. Και σίγουρα αντίστοιχες επιστολές στάλθηκαν και στα άλλα νησιά του Αιγαίου.
Η επιστολή αυτή είναι γραμμένη σε απόλυτα αυστηρό τόνο, αλλά και σε ύφος που υπενθυμίζει στον λαό της Καρπάθου και της Κάσου ότι είναι δούλοι (δουλικό χρέος) και οφείλουν πλήρη υπακοή, αφοσίωση και ευγνωμοσύνη στον Σουλτάνο.
...Επειδή και καθώς προεγράψαμεν είναι από των ων ουκ άνευ δουλικά χρέη απαραίτητα και άφευκτα εις όλους τους πιστούς δούλους της κραταιάς βασιλείας, όπου υπό την σκιάν της οποίας απολαμβάνουν κάθε είδους ανέσεως και ησυχίας το να φέρωνται μετ’ άκρας πίστεως και ευπειθείας δεόμενοι του υπεραγίου Θεού εν πάση ώρα και στιγμή υπέρ της στερεώσεως, δόξης και μεγαλειότητας και διαμονής του κράτους και κλέους της πολυχρονίου κραταιάς βασιλείας, αγκαλά και ειχόν σοι γραφθή και πρότερον πολλάκις πατριαρχικαί και συνοδικαί σφοδραί επιστολαί, καθώς και εις όλους τους λοιπούς αρχιερείς, δηλωτικαί του χρέους οπού έχετε τόσον η αρχιερωσύνη σου, όσον και όλοι οι επαρχιώται σου εις το να φέρεσθε κατά την συνήθη ημίν άκραν πίστιν και σαδακάτι(1) και να προσφέρεσθε κατά πάντα με τρόπον σύμφωνον τη βασιλική βουλή, προσαρμόζοντες απαξάπαντα τα κινήματα υμών τη κραταιά θελήσει και διαθέσει...
...οπού να στοχασθήτε το χρέος της ευγνωμοσύνης οπού πρέπει να έχετε δια την ευζοτίαν οπού απολαμβάνετε υποκάτω υπό την κραταιάν σκέπην του υψηλού δοβλετίου, και όλοι σας, μικροί και μεγάλοι, νέοι και γέροντες, ιερωμένοι και λαϊκοί κατά το δουλικόν σας χρέος να φέρεσθε με κάθε λογής πίστιν προς τον κραταιότατον ημών άνακτα...
...όθεν όστις κατά παραμικρόν τι σφάλλει εις τον βασιλέα του, αυτός σφάλλει και εναντιώνεται εις τας εντολάς του υψίστου...
...τούτο λοιπόν εκ τρίτου εις διάστημα εξήκοντα ημερών της πατριαρχείας μας δια του παρόντος ημετέρου πατριαρχικού και συνοδικού γράμματος πρώτον μεν σας προστάζομεν σφοδρώς, οπού να φυλάττετε με άκραν ευπείθειαν όλα τα ανωτέρω ειρημένα ως πιστοί ραγιάδες της κραταιάς βασιλείας...
(1) σαδακάτι: τουρκική λέξη που δηλώνει αφοσίωση
Διατάσσει τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ να παρακολουθεί με κάθε θεμιτό ή αθέμιτο τρόπο τους κατοίκους της επαρχίας του, ώστε κανένας να μην μπαρκάρει σε κουρσάρικα πλοία. Να παρακολουθεί με επιμέλεια μήπως κάποιος στρατολογεί τους χριστιανούς της επαρχίας του ή διακινεί σχετικά έγγραφα. Αν βρεθεί κάποιος άγνωστος καλόγερος στην επαρχία του, δίχως δηλωτικά Πατριαρχικά έγγραφα, να τον στείλει σιδηροδέσμιο στην Κωνσταντινούπολη με πλήρη αναφορά για να τον παραδώσουν στην Υψηλή Πύλη. Οτιδήποτε σχετικό υποπέσει στην αντίληψη του να το αναφέρει εγγράφως για να το κοινοποιήσουν αμέσως στους Τούρκους.
...μεν ακούση, ότι εις τα αυτόθι περιέρχοντα μερικά κουρσάρικα πλοία εχθρών της κραταιάς βασιλείας...
...και η αρχιερωσύνη σου με αδιάκοπον αγρυπνίαν να περιεργάζεσαι, να ερευνάς εμμέσως και αμέσως, κρυ(πτ)ώς και φανερώς, οπού να μην τύχη και κανένας των επαρχιωτών σου δελεαζόμενος μόνον και μόνον από αισχροκέρδειαν υπάγη εις την δούλευσιν των ρηθέντων εχθρικών πλοίων, ή μήπως εκ μέρους των πολεμίων προχωρήση εις τους αυτόθι επαρχιώτας σου χ(ριστι)ανούς εγγράφως ή αγράφως κανένα ζιζάνιον, ή, εν συντόμω, ακολουθήση κανένα τι εναντίον της υψηλής θελήσεως του πολυχρονίου αυθέντου μας και ερευνώντας περί τούτου με λεπτομερή ακρίβειαν να εξετάζης επιμελώς να μην τύχη, ο μη γένοιτο, και προχωρήση κανένας με τρόπον μετασχηματισμένον ή άλλως πως επί ματαίω σκοπώ του να απατήση και να δελεάση κανένα τάχα των πιστών χ(ριστ)ανών, και, αν φανή κανένα τι τοιούτον, ευθύς και χωρίς αναβολής καιρού να πιάνης τον τ(ο)ιούτον μάταιον άν(θρωπ)ον και τα τοιαύτα άκαρπα γράμματα, γράφοντας προς ημάς εν τάχει ασφαλώς περί της υποθέσεως ταύτης· και προσέτι εις όποιον μέρος της επαρχίας σου εύρης κανένα καλόγηρον αφανή και αγνώριστον, μη έχοντα εις χείρας του ημέτερα πατριαρχικά γράμματα δηλωτικά της αιτίας διά την οποίαν περιφέρεται εις τα αυτόθι ευθύς κατά τον προ ήδη δύο χρόνων προσταλέντα σοι υψηλόν προσκυνητόν ορισμόν να τον πιάνης και σιδηροδέσμιον να τον εξαποστέλλης ασφαλώς εις Κωνσταντινούπολη με γιασακσήν(2) σου γράφοντας προς ημάς εν πλάτει περί αυτού, οπού να τον εμφανίζωμεν και να τον εγχειρίζωμεν και ημείς εις την υψηλήν πόρταν και απλώς ειπείν να προσέχης καλώς, οπού αν τύχη και ήθελε ακολουθήσει καμμία οποιαδήποτε υπόθεσις εις τα αυτόθι, οπού να πρέπη να αναφερθή εις την υψηλήν πόρταν, αμέσως κατά το δουλικόν σου χρεωστικόν σαδακάτι να την φανερώνης προς ημάς δια γράμματός σου, οπού και ημείς να το εμφανίζωμεν προς τους πολυχρονίους μας αυθέντας·
(2) γιασακσής είναι ο φύλακας, ο σωματοφύλακας
Υπενθυμίζει με τρόπο που δεν σηκώνει αντίρρηση στον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ, ποιον υπηρετούν (Προσέξτε παρακάτω τα επίθετα με τα οποία χαρακτηρίζει τον Σουλτάνο και τη βεβαιότητα ότι ο Θεός τον προστατεύει). Επιπλέον του τονίζει για μία ακόμα φορά ότι όλα τα καλά που απολαμβάνει τα οφείλει στον Σουλτάνο (τον κραταιότατον ημών άνακτα), κι ως εκ τούτου αυτός είναι υποχρεωμένος να τον υπηρετεί με όλο το είναι του.
...Τώρα λοιπόν, οπού με την θεία συνάρσει ευτυχή και ευδαίμονα βασιλείαν του κραταιοτάτου και ευμενεστάτου, αηττήτου και ακαταμαχήτου, δικαιοτάτου και ευσπλαχνικωτάτου ημών άνακτος (ον Κ(ύριο)ς κρατύνοι και ενισχύοι και περιέποι ως κόρην οφθαλμού μετά του υπερτάτου επιτρόπου και παντός του πανεκλάμπρου αυτού δοβλετίου, υποτάττων υπό τους πόδας αυτού πάντα εχθρόν καί πολέμιον) οι ζέφυροι της δικαιοσύνης εσκορπίσθησαν πανταχού και αι ακτίνες του ηλίου της ευσπλαχνίας ελάμπρυναν τους οφθαλμούς κάθε τάξεως αν(θρώπ)ων, πληροφορημένη ούσα η αρχιερωσύνη σου μετά των επαρχιωτών σου, ότι υπό την σκέπην του κράτους του και απάντων των πολυχρονίων αυθεντών μας, ον τρόπον μικροί και μεγάλοι απολαμβάνουν κάθε είδους άνεσιν και ησυχίαν, ούτω και εσείς θέλετε ευεργετείσθαι με απείρους χειμάρρους ελέους και ευχαριστίας αποδίδοντες ευχαριστίας και δοξολογίας τω υψίστω δια την άπειρον του αυτήν ευσπλαχνίαν και ευεργεσίαν και καταγινόμενοι εν παντί καιρώ εις τας ενθέρμους ευχάς της στερεώσεως και μέχρι συντέλειας διαμονής της ημών κραταιάς βασιλείας να προσφέρεσθε και εις το εξής, καθώς και μέχρι τούδε με το σύνηθες εκείνο σαδακάτι και πίστιν να δεικνύετε άκραν ευπείθειαν και υποταγήν εις τας βασιλικάς προσταγάς, να επιμελήσθε μεγάλως εις το να προσαρμόζετε όλα σας τα κινήματα με την βασιλικήν θέλησιν και υψηλήν βουλήν, να απέχετε από κάθε τι εναντίον του απαιτουμένου τρόπου να συναγωνίζεσθε μα ακάμα[ν]τον προθυμίαν εις την εκτέλεσιν όλων των βασιλικών υποθέσεων, οπού απαιτούνται από το αυτόθι υπήκοον, και εν συντόμω να εκτελήτε όλα τα αναγκαία της κατ’ εντολήν θείαν χρεωστουμένης δουλείας, υποκλίσεως, πίστεως και υποταγής εις τον κραταιότατον ημών άνακτα...
Απειλεί ευθέως και τον αρχιεπίσκοπο και τους συμπατριώτες του (πιστούς ραγιάδες). Επιπλέον αφορίζει όποιους δεν υπακούσουν την εντολή του Πατριαρχείου σε όλη της την έκταση, τους θεωρεί έκπτωτους από το γένος (των Ελλήνων) και τέλος τους καταριέται, όχι όμως μόνο αυτούς, αλλά και τα παιδιά τους, το σπίτι τους και την περιουσία τους(!)
...ότι αν ίσως κανένας από τους αυτόθι ραγιάδες της κραταιάς βασιλείας ήθελε φθάσει εις τόσην αθεοφοβίαν και ασυνειδησίαν, οπού ο μη γένοιτο, να παρεκτραπή κατά τι από το δουλικόν του χρέος ή να υπάγη εις την δούλευσιν εκείνων των πλοίων των εχθρών του πολυχρονίου ημών άνακτος, το τοιούτον θέλει προξενήσει μεγάλην βλάβην και εις την αρχιερωσύνην σου και εις όλους τους συμπατριώτας του και πιστούς ραγιάδες'...
...Ιδού λοιπόν και εκ τρίτου εντελλόμεθα ταύτα υμίν σφοδρώς και απαραιτήτως, έπειτα δε αποφαινόμεθα συνοδικώς, ίνα όστις και οποίος των αυτόθι χ(ριστι)ανών, μικρός ή μέγας, ιερωμένος ή λαϊκός παρακούση κατά τι εις κανένα από τα προγραφθέντα και ανωτέρω ειρημένα, και δεν φυλάξη εις όλα και κατά πάντα την δουλικήν του ευπείθειαν και σαδακάτι εις τον κραταιότατον ημών άνακτα, ή υπάγη εις την δούλευσιν των ειρημένων εχθρικών καραβιών, ή αν ίσως και καταλάβη κανένα τέτοιον, οπού να έχη κακόν σκοπόν, και δεν τον φανερώση ή δεν τον παραδώση εις (τον) κατά τόπον ζαπίτη(3), όλους τους τοιούτους τους έχομεν εκπτώτους από το σύστημα του γένους μας και αφωρεσμένους παρά Θ(εο)ύ και κατηραμένους και ασυγχωρήτους και αλύτους μετά θάνατον να είναι η κατάρα του Θ(εο)ύ εις τους οίκους τους και εις τα παιδιά τους και εις τα υπάρχοντά τους και προκοπήν νά μην ιδούν εις όλην την ζωήν τους και να έχουν τας άρας όλων των απ’ αϊώνος αγίων της εκκλησίας πατέρων...
(3) ζαπίτης, ο αστυνόμος.
Τέλος διατάσσει η επιστολή αυτή να αντιγραφεί και μοιραστεί σε κάθε χωριό για να διαβαστεί στους κατοίκους.
Αν και γνωρίζουμε το ασφυκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ήταν αναγκασμένο το Πατριαρχείο να λειτουργεί, μας κάνει δεινή εντύπωση το ύφος της επιστολής, που δείχνει τον ξεπεσμό του Έθνους μας επί Τουρκοκρατίας, αλλά και τον εξευτελισμό που έπρεπε να υπομένει ο ανώτατος εκπρόσωπος των Ρωμιών, για να μην δυσαρεστήσει τους Οθωμανούς και να αποσοβήσει τον κίνδυνο να ξεσπάσουν τον θυμό τους πάνω στους Έλληνες νησιώτες.
 |
| Λάμπρος Κατσώνης |
Ποιοι ήταν όμως αυτοί οι Κουρσάροι, οι οποίοι προκάλεσαν την οργή του Πατριαρχείου και την τόσο εκφοβιστική επιστολή προς τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ και το ποίμνιο του; Κατά τη γνώμη μου πρέπει να ήταν ο στολίσκος του Λάμπρου Κατσώνη, ο οποίος ακόμα δρούσε αυτόνομα συμμετέχοντας στον δεύτερο Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1787-1792 επί Αικατερίνης της Μεγάλης και ο οποίος στρατολογούσε ναύτες από τον Ελλαδικό χώρο. Μάλιστα μας είναι γνωστό ότι στις 20 Αυγούστου του 1788 στα νερά της Καρπάθου ήλθε αντιμέτωπος με ισχυρότερο Οθωμανικό στόλο, τον οποίο και κατατρόπωσε. Η Ναυμαχία αυτή έχει περάσει στην ιστορία, ως η Ναυμαχία της Καρπάθου, και για τη νίκη του αυτή προήχθη σε υποχιλίαρχο ενώ ο στόλος του ονομάστηκε "στόλος της Ρωσικής αυτοκρατορίας" μετά από διαταγή της αυτοκράτειρας Αικατερίνης.
Το ότι ο Αγώνας του Λάμπρου Κατσώνη, παρά τον φόβο που έτρεφαν απέναντι στην Υψηλή Πύλη, είχε ενθουσιάσει τους νησιώτες μας, γίνεται εύκολα κατανοητό, μιας και στα χρόνια που έδρασε στο Αιγαίο, είχε γίνει ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων. Για πρώτη φορά πίστεψαν ότι ήταν δυνατή η ελευθερία τους και μάλιστα στηριζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις. Και ο απόηχος της δράσης του σίγουρα είχε συνεπάρει και τους Καρπάθιους. Απόδειξη αυτού είναι το Δημοτικό τραγούδι της Καρπάθου, από τα λίγα που αναφέρονται σε αυτόν τον ήρωα των προεπαναστατικών κινημάτων.
Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου