Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο.

Το αναφερόμενο Οθωμανικό Μπεράτι 

   Στο αρχείο της Ιεράς Μονής Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο, βρέθηκε ένα πρωτότυπο μπεράτι (1) του  Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή (κυβέρνησε από το 1520 έως το 1566), με το οποίο ορίζεται ο πρώτος επίσκοπος Καρπάθου της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Όπως συνηθιζόταν, δεν γράφεται το επισκοπικό όνομα, αλλά αυτό που είχε ως πολίτης. Τι μας λέει αυτό το Οθωμανικό έγγραφο. Ότι το 1548, ο παπά Γιάννης του Καζά της Ρόδου (ήταν Ροδίτης δηλαδή), έλαβε τη θέση του Επισκόπου Καρπάθου με τη μεσολάβηση του Δραγουμάνου της Αυλής του Σουλτάνου Γιουνούς, αφού εξαγόρασε τη θέση καταβάλλοντας 6 φλουριά (κάθε φλουρί περιείχε χρυσό περίπου 3,5γραμ, γι΄ αυτό και είχε μεγάλη αξία.) Η εξαγορά θέσης ανώτατου ιεράρχη ήταν συνήθης πρακτική, ακόμα και για τον Πατριάρχη. Το 1551, ο Επίσκοπος ζητά μπεράτι για τη θέση του αυτή και όχι απλό έγγραφο, το οποίο και του εκδίδεται. Ίσως να μην έγινε δεκτός ως επίσκοπος από τις αρχές του νησιού, ίσως ακόμα και από το ίδιο το Πατριαρχείο με το απλό έγγραφο που κατείχε, και γι΄ αυτό ζήτησε το μπεράτι, το οποίο ήταν το ενδεδειγμένο αποδεικτικό έγγραφο της εποχής για τη θέση αυτή. Όφειλε το μπεράτι να το έχει πάντα μαζί του, να το επιδεικνύει σε κάθε αρχή για να λαμβάνει τις αναγκαίες αναγνωρίσεις και προστασία που του πρόσφερε η θέση του. Με το μπεράτι αυτό, θα επέστρεφε στο νησί, θα το επιδείκνυε στην Καδή, αυτός θα καλούσε τους προεστούς των χωριών και θα τους ανακοίνωνε την απόφαση του Σουλτάνου και θα ζητούσε από αυτούς να κάνουν υπακοή στον νέο τους επίσκοπο. 

  Το ζήτημα είναι ότι ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Καρπάθου είναι ο Ιωαννίκιος, ο οποίος στους καταλόγους εμφανίζεται να κατέχει τη θέση του επισκόπου για την περίοδο 1562-1576,ενώ στο έγγραφο αυτό έχουμε προγενέστερη ημερομηνία. Δύο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Η πρώτη είναι ότι είναι διαφορετικός επίσκοπος, του οποίου το ιερατικό όνομα δεν έχει διασωθεί και η δεύτερη (η πιο πιθανή), ότι πρόκειται για τον Ιωαννίκιο, ο οποίος αν και είχε οριστεί Επίσκοπος, δίχως τη γνώση (ή την αποδοχή) του Πατριαρχείου, αυτό τον αναγνώρισε το 1962. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός, ότι στο μπεράτι αυτό, δεν αναφέρεται πουθενά ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης, γεγονός ασυνήθιστο. Όπως και να έχει, το έγγραφο αυτό, ουσιαστικά είναι η απόφαση επανασύστασης της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου, μετά την κατάργησή της κατά τους χρόνους που το νησί διοικούσαν οι Ενετοί Cornaro.

  Άλλα σημεία που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό είναι:  

  Τα χωριά τα οποία αναφέρονται είναι το Κοράκι (το μετέπειτα Μεγάλο Χωριό, το σημερινό Απέρι και Βωλάδα), η Όλυμπος και οι Μενετές.

Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής

  Ο επίσκοπος πέρα από το ποιμαντικό έργο, είχε και δικαστικές αρμοδιότητες σε θέματα οικογενειακού δικαίου αλλά και εισπρακτικές, καθώς εισέπραττε τους αναλογούντες φόρους για το Πατριαρχείο. Επίσης ελάμβανε τα έσοδα από την τυχόν εκκλησιαστική περιουσία της ενορίας του. Επίσης, αν πέθαινε κάποιος μοναχός ή κληρικός άκληρος, τότε ανάλογα με το ποσό, κατέβαλε την περιουσία του είτε στο Πατριαρχείο είτε στο κράτος.

  Πολύ σημαντική είναι και παράγραφος που αναφέρεται στην προστασία των Χριστιανών από βίαιο εξισλαμισμό και η προστασία της εκκλησιαστικής περιουσίας. 

  Η ανάγνωση του αυτοκρατορικού αυτού εγγράφου είναι άκρως ενδιαφέρουσα:

Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (πλήρης μετάφραση): 

 1551, 30 Ιουνίου : 958, 25 Τζεμάζη ουλ-αχήρ. 

                                                 Ο Θεός

 Σουλεημάν-σαχ, γιος του Σελήμ-σαχ-χαν, πάντοτε νικητής. 

   Ο ορισμός του τιμημένου υψηλού αυτοκρατορικού σήματος και του λαμπρού κοσμοκρατορικού ηγεμονικού τουρά είναι ο εξής. 

Κατά το παρελθόν ο μοναχός ο ονομαζόμενος παπα-Γιάννης στον 

καζά της Ρόδου, στα χωριά τα ονομαζόμενα Κοράκι, Όλυμπος και 

Μενετές, που βρίσκονται στο νησί Κάρπαθος (Kerpe), επειδή αυτά 

ήσαν αδέσποτα και μη καταχωρισμένα στο κατάστιχο, και επειδή, για να γίνει επίσκοπος στους απίστους των παραπάνω χωριών παρέδωσε, μέσω του δραγομάνου της υψηλής μου Αυλής Γιουνούς (ας αυξηθεί η ικανότητα του), έξι φλουριά στο ηγεμονικό μου θησαυροφυλάκιο κατά την 27η ημέρα του μηνός Ρετζέπ του έτους 955 [1548, 1 Σεπτεμβρίου], έλαβε το επισκοπικό αξίωμα για τους απίστους των παραπάνω χωριών και κατέλαβε τη θέση με έγγραφο. 

  Τώρα, επειδή έφερε το έγγραφο του στην υψηλή αυλή μου και επειδή ζήτησε ένα τιμημένο μπεράτι, εφόσον επιβεβαιώθηκε πως στο ηγεμονικό κατάστιχο κατείχε το αξίωμα του επισκόπου, του δίνω αυτό το αυτοκρατορικό μπεράτι μου και διατάσσω τα ακόλουθα. 

  Να πάει να γίνει επίσκοπος σύμφωνα με τις μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους. Οι  ηγούμενοι, οι παπάδες, οι καλόγεροι κι οι λοιποί άπιστοι αυτού του τόπου να αναγνωρίσουν τον παραπάνω ως επίσκοπο και να απευθύνονται σ' αυτόν σχετικά με ζητήματα που εξαρτώνται από το επισκοπικό του αξίωμα - να μην πράττουν διαφορετικά. Και να νέμεται και αυτός τις  εκκλησίες, τα αμπέλια, τους κήπους, τα μοναστήρια, τους μύλους, τα αγιάσματα, τα πανηγύρια και, συνολικά, τα βακούφια των εκκλησιών, που εξαρτώνται από την επισκοπή του, με τον ίδιο τρόπο, με τον όποιον συνήθιζαν να τα νέμονται όσοι ήσαν επίσκοποι. 

   Όταν πεθάνει ένας καλόγερος ή ένας παπάς, αν, σύμφωνα με τις 

μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους, έχει κάνει οποιαδήποτε διαθήκη για μία εκκλησία, να γίνεται δεκτή. Και αν πεθάνει ένας καλόγερος ή ένας παπάς χωρίς να αφήσει κληρονόμο, αν η περιουσία του είναι κάτω των 5.000 [άσπρων](3), σύμφωνα με τον νόμο που συνηθιζόταν από παλαιά, να κατακρατείται για τον Πατριάρχη • ως προς το ζήτημα αυτό να μην επεμβαίνει ο μεβκουφτζής.(2) Και [αν η περιουσία του είναι] 5.000 ή παραπάνω από 5.000, το παραπάνω ποσό από 5.000 [άσπρα] να κατακρατείται για το δημόσιο. 

  Αν μια "άπιστη" γυναίκα εγκαταλείψει τον άντρα της ή ένας άπιστος άντρας πρόκειται να χωρίσει την γυναίκα του, να μη μεσολαβεί ανάμεσα τους κανένας άλλος εκτός από τον επίσκοπο. Και στο ζήτημα γάμου, και επίσης κληρονομιάς των απίστων που πεθαίνουν, με όποιο  τρόπο ήσαν από παλιά οι μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους, και  πάλι έτσι να είναι. 

   Κανένας, αντίθετα προς τον ιερό νόμο, να μην κάνει ένα άπιστο με 

την βία Μουσουλμάνο. Και κανένας Μουσουλμάνος να μην πηγαίνει και ασκεί βία, με κανένα τρόπο, στην εκκλησία του αναφερομένου [επισκόπου]. Και κανένας, με κανένα τρόπο, να μην παίρνει με την βία τα άλογα του και τα υποζύγια του, όταν [ο επίσκοπος] πηγαίνει να συλλέξει τους  φόρους του.

  Συνολικά, να ασκεί και αυτός το επισκοπικό αξίωμα στους απίστους του νησιού με τον ίδιο τρόπο, με τον όποιο συνήθιζαν ως τώρα όσοι ήσαν επίσκοποι σύμφωνα με τις ανώφελες συνήθειες τους. 

  Αυτά να γνωρίζουν. Να έχουν εμπιστοσύνη στο τιμημένο μου σύμβολο. 

   Γράφηκε την 25η ημέρα του μήνα Τζεμάζη ουλ-αχήρ του έτους 958  [30 Ιουνίου 1551]. 

 Στην κατοικία της Κωνσταντινούπολης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΕΚΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (1483-1567), Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ, ΑΘΗΝΑ 1996

(1) μπεράτι: Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η λέξη μπεράτι (τουρκ. berat, από την αραβική barā'at που σημαίνει "έγγραφο/επιστολή") ήταν ένα επίσημο σουλτανικό διάταγμα ή έγγραφο παροχής προνομίων.

(2) Ο μεβκουφτζής (τουρκ. mevkufatçı) ήταν τίτλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που αναφερόταν στον ελεγκτή ή υπάλληλο του γραφείου που διαχειριζόταν τα κατασχεθέντα/δεσμευμένα έσοδα του κράτους.

(3) άσπρα: Τα άσπρα" ήταν η ελληνική ονομασία για το βασικό ασημένιο νόμισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το ακτσέ (τουρκ. akçe, που σημαίνει "άσπρο" ή "λευκό").  Ενδεικτικά, γύρω στο 1669, ένα βενετικό δουκάτο (χρυσό) άξιζε περίπου 250 άσπρα.''   

                                   ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ

Διαζύγια επί Τουρκοκρατίας στην Κάρπαθο.

 Πολλής κόσμος πιστεύει, ότι επί Τουρκοκρατίας, όπου οι Ελληνικοί πληθυσμοί ήταν κάτω από την στενή επίβλεψη της εκκλησίας, το διαζύγια θα ήταν μια πράξη άγνωστη μεταξύ των ανδρογύνων. Δικαστικά οι Χριστιανικοί πληθυσμοί λογοτούσαν στα εκκλησιαστικά δικαστήρια, στα οποία ηγούνταν ο Μητροπολίτης της περιοχής και μας είναι δύσκολο να φανταστούμε, ότι από την μία στο μυστήριο του γάμου έλεγαν: "ους ο Θεός συνέζευξεν, άνθρωπος μη χωριζέτω" και από την άλλη να εκδίδουν, βάση των δικαστικών τους αρμοδιοτήτων, διαζευτήρια.  Επιπλέον αν λάβαιναν υπόψη μας, ότι τα ήθη ήταν πολύ σφιχτά και η κοινωνική κριτική αυστηρότατη, τότε σίγουρα θα υποστήριζαν, ότι οι περιπτώσεις των διαζυγίων ήταν ανύπαρκτες.

  Κι όμως η παραπάνω άποψη είναι λανθασμένη. Διαζύγια έδινε η Ορθόδοξη εκκλησία, ως έσχατη όμως λύση (κατ' οικονομία), μόνο όταν η συνέχιση του γάμου ήταν αδύνατη. (π.χ. λόγω μοιχείας ή εγκατάλειψης).

Πηγάδια - 2011

  Και προς απόδειξη των παραπάνω, σήμερα θα σας παρουσιάσω δύο έγγραφα της Μητρόπολης Καρπάθου, των τελευταίων ετών της Οθωμανικής περιόδου. Το πρώτο είναι μία επίσημη πρόσκληση για την εκδίκαση υπόθεσης διαζυγίου και διατροφής, στο πνευματικό δικαστήριο της Μητρόπολης Καρπάθου. Ο σύζυγος, αγνώστου διαμονής, καλείται να παρουσιαστεί στο δικαστήριο ο ίδιος ή δια αντιπροσώπου, μετά από τριάντα μία μέρες από τη δημοσίευση της πρόσκλησης. Αν δεν παρουσιαστεί θα δικαστεί ερήμην. Η αγωγή της συζύγου αφορά διαζύγιο («επί διαζεύξει») και καταβολή χρημάτων για διατροφή (αποτίσεως διατροφής).

 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ 

   Προσκαλεῖται ὁ Ἰωάννης Μιχ. Παπᾶ Γεωργίου κτίστης, ὑπήκοος Ὀθωμανός, ὁρμώμενος ἐκ τοῦ χωρίου Μενετῶν Καρπάθου, νῦν δὲ ἀγνώστου διαμονῆς ὅπως τὴν πρώτην Παρασκευήν καὶ ὥραν 7ην τῆς ἡμέρας τουρκιστί, μετὰ παρέλευσιν τριάκοντα καὶ μιᾶς ἡμερῶν ἀπὸ τῆς πρώτης δημοσιεύσεως τῆς παρούσης κλήσεως ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ Πνευματικοῦ Δικαστηρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Καρπάθου αὐτοπροσώπως, ἢ δι᾿ ἀντιπροσώπου του ὡς ἐναγόμενος ὑπὸ τῆς συζύγου αὐτοῦ Φραγκουλιᾶς Πολυχρονίου Διάκο Μιχάλη ἐκ τοῦ χωρίου Μενετῶν ἐπὶ διαζεύξει καὶ ἀποτίσεως διατροφῆς. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἡ κατ' αὐτοῦ ἀγωγὴ δικασθήσεται ἐρήμην. 

  Ἡ παροῦσα κλῆσις δημοσιευθήσεται τρίς κατὰ συνέχειαν διὰ τῆς ἐν Κων)πόλει ἐκδιδομένης Εφημερίδος « Εκκλησιαστική ᾿Αλήθεια. »

 Ἐν Καρπάθῳ, τῇ 16 Δεκεμβρίου 1899. 
 Ὁ Πρόεδρος.
 Ὁ Γενικὸς τοῦ Μητροπολίτου Επίτροπος. 
 Παπᾶ ᾿Ιωάννης Γ. Μυκονιάτης.

  Ιδιαιτέρως ενδιαφέρον, είναι να δούμε τι σημαίνει αυτό που λέει, "και 7ην της ημέρας τουρκιστί." Επί τουρκοκρατίας δεν ίσχυε το 24ωρο, αλλά το 12ωρο. Ανεξαρτήτως εποχής, όταν έδυε ο ήλιος ήταν 12 ακριβώς. Οπότε λαμβάνοντας υπόψη ότι ήταν Δεκέμβρης και ή δύση του ηλίου γινόταν κατά τις 6μ.μ. (χωρίς την αλλαγή της ώρας), η ώρα πρόσκλησης πρέπει να ήταν κατά τις 1μμ.

  Το δεύτερο έγγραφο είναι μια απόφαση διαζυγίου. Παραλείπεται όλο το σκεπτικό της απόφασης, αλλά είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή καθαυτή η απόφαση. Πρώτα πρώτα αν και ο σύζυγος δεν παρουσιάστηκε ενώπιον του Πνευματικού Δικαστηρίου της Μητρόπολης, γίνεται δεκτή η αγωγή της συζύγου του και κηρύσσεται ο γάμος διαλυμένος με ευθύνη του συζύγου. Καταδικάζει το σύζυγο να πληρώσει 3000 γρόσια (30 τουρκικές λίρες, περίπου 24 -25 αγγλικές λίρες) προς την σύζυγό του, για να αποπληρώσει αυτή αντίστοιχο δάνειο που έλαβε, για να ζήσει αυτή και το παιδί τους. Ορίζει προθεσμία τριάντα μίας ημερών για να γίνει η χρήση του ένδικου μέσου της αποκοπής εκ μέρους του συζύγου. Η απόφαση θα δημοσιευτεί τρεις συνεχόμενες φορές στην εφημερίδα "Εκκλησιαστική αλήθεια". Αυτή η ενέργεια γινόταν συνήθως σε υποθέσεις διαζυγίου, όταν ο εναγόμενος ήταν άγνωστης διαμονής ή η απόφαση έπρεπε να λάβει ευρεία δημοσιότητα για να θεωρηθεί έγκυρη η επίδοσή της. Τα δικαστικά έξοδα θα τα προκαταβάλει η σύζυγος και θα τα διεκδικήσει στη συνέχεια από τον σύζυγό της. Την απόφαση υπογράφει ο Μητροπολίτης Αγαθάγγελος: 

 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ
 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΝ 

 Διὰ ταῦτα 

 ................................................................................................................................

  Δικάζον ἐρήμην τοῦ ἐναγομένου καὶ ἀποφασίζον παμψηφεὶ, δέχεται τὴν ἀγωγὴν τῆς ἐναγούσης Μαρίας Ἰωάννου Μαυροθαλασσίτου ὡς νόμιμον καὶ κηρύττει διαλελυμμένον τὸν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ ἐναγομένου Β. Μ. Κούρογλου ὑφιστάμενον γάμον ἐξ ὑπαιτιότητος αὐτοῦ. 

  Καταδικάζει τὸν ἐναγόμενον εις τὴν πληρωμήν 3000 γροσίων πρὸς τὴν ἐνάγουσαν, προερχομένων ἐκ δανείου ὅπερ συνωμολογήσατο αὕτη πρὸς διατροφήν αὐτῆς τε καὶ τοῦ ἀνηλίκου τέκνου των. 

  Ὁρίζει προθεσμίαν τριάκοντα καὶ μιᾶς ἡμερῶν πρὸς χρῆσιν τοῦ ἐνδίκου μέσου τῆς ἀνακοπῆς ἀπὸ τῆς πρώτης δημοσιεύσεως τῆς παρούσης ἀποφάσεως. 

  Διατάττει τὴν δημοσίευσιν τρὶς κατὰ συνέχειαν τοῦ παρόντος διατακτικοῦ διὰ τῆς ἐφημερίδος «Εκκλησιαστική ᾿Αλήθεια» καὶ ἐπιτίθησι τῷ ἐναγομένῳ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα καὶ τέλη τῆς παρούσης ἀποφάσεως καὶ τῶν διαζευκτηρίων ἐγγράφων ἀνερχόμενα εἰς γρ. 300 προκαταβαλλόμενα ὑπὸ τοῦ ἐπισπεύδοντος. Ἐγένειο ἀπεφασίσθη καὶ ἐδημοσιεύθη. 

 Ἐν Καρπάθῳ, τῷ 11 Φεβρουαρίου 1900. 

 Ὁ πρόεδρος 

 † Ὁ Καρπάθου ᾿Αγαθάγγελος.

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1988.

Βασίλης Διακοβασίλης

Οι ορθόδοξοι Ιεράρχες της Καρπάθου

   Η αλήθεια είναι ότι, η κατάρτιση ενός καταλόγου των Ορθόδοξων Ιεραρχών της Καρπάθου από τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους (σίγουρα ημιτελούς), κρύβει δυσκολίες. Από τη μία πρέπει να στηριχθείς στους ήδη υπάρχοντες καταλόγους, από την άλλη όμως οφείλεις να κάνεις τις δικές αναγωγές στις πηγές και να εξάγεις τα δικά σου συμπεράσματα. Ειδικά όταν αναφέρεσαι στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους, αλλά ακόμα και στα χρόνια της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας. Ποιες είναι οι πηγές; Δημοσιευμένα σωζόμενα έγγραφα, ακόμα κι από τις Ιερές Συνόδους, όπου υπογράφουν οι Ιεράρχες της Καρπάθου, δημοσιεύσεις καταλόγων από άλλους, διαδικτυακές πηγές. Και είναι αλήθεια ότι η αναζήτησή μου στις διαδικτυακές βιβλιοθήκες με αντάμειψε, όπως για παράδειγμα όταν ανακάλυψα την απόφαση Συνόδου του Πατριαρχείου, του Ιανουαρίου του 1170, όπου υπογράφει ο Καρπάθου Ιωάννης.(1) Σημαντικό διότι εμφανίζεται το όνομά του σε κατάλογο για πρώτη φορά (απ' ότι τουλάχιστον γνωρίζω). 

  Στην έρευνα μου εντόπισα πλήθος άλλων σχετικών ντοκουμέντων, τα οποία θα παρουσιάσω στο μέλλον, τα οποία μας δίνουν στοιχεία για τη ζωή των κατοίκων των νησιών μας κατά διαφόρους περιόδους. Ψηφίδα τη ψηφίδα, μέσα από αυτό το ιστολόγιο, θα χτίσουμε μια συνολική, όσο είναι δυνατόν, εικόνα της ιστορίας του νησιού μας. Αυτή είναι η φιλοδοξία εμένα και του συνεργάτη μου, του Μιχάλη Ζερβουδάκη. Με τεκμηρίωση, αλλά και με κάποιες υποθέσεις. Διότι κάθε επιστήμη ξεκινά από την υπόθεση, η οποία πρέπει στη συνέχεια να αποδειχθεί ή να καταρριφθεί. 

Το παλιό Μητροπολιτικό κτίριο και η Μητρόπολη Καρπάθου κ΄ Κάσου (1930)

  ΠΡΩΤΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 330π.Χ-717 μ.Χ.: 

1. Επίσκοπος Βάσσος 343/344 συμμετείχε στη Σύνοδο της Σαρδικής (σημερινή Σόφια). Η υπογραφή του, παρ΄ότι είναι ατελής, οι ερευνητές, καταλήγουν ότι αναμφισβήτητα ανήκει στον επίσκοπο Καρπάθου. (2)

2. Επίσκοπος Ολύμπιος συμμετείχε στη Σύνοδο της Εφέσου 431. Αν κι εδώ υπογράφει ως Καρπασίας, οι ερευνητές καταλήγουν ότι είναι της Καρπάθου. Αυτός τάχθηκε με το μέρος του αιρετικού Νεστόριου και του επισκοπικού θρόνου της Αντιόχειας που τον υποστήριζε, ενώ ολόκληρη η Κύπρος διεκδικούσε την απαλλαγή της από την εξουσία της Αντιόχειας.(3)

3. Επίσκοπος Κύρος. Πρώτο μισό του 5ου αιώνα, χωρίς λοιπών στοιχείων. Αναφέρεται σε αναθηματική πλάκα, που βρέθηκε στην Αγία Αναστασία της Αρκάσας ως Επίσκοπος Καρπάθου. Υπάρχει επιστολή του προς τον Πάπα Λέοντα Α', που ζητεί την αποκατάστασή του καθώς καθαιρέθηκε από Επίσκοπος Καρπάθου από τον Αλεξανδρείας ως αιρετικός (πιθανότατα ως Νεστοριανός) (3)(4)

4. Επίσκοπος Ζωτικός. Στην αναφορά της Συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως προς τον Πάπα Ορμίσδα (Hormisdas I) σχετικά με την χειροτονία του πατριάρχη Επιφάνιου, υπέγραψε ο Ζωτικός, με το έλεος του Θεού, επίσκοπος της πόλης της Καρπασίας, επαρχίας των νησιών. Ο Επιφάνιος χειροτονήθηκε Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης στις 25 Φεβρουαρίου του 520. (3) 

5. Επίσκοπος Μηνάς. Συμμετείχε στην πέμπτη Σύνοδο, υπογράφοντας  ως Επίσκοπος Καρπαθίων νήσων. Πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 553. (3)

6. Τέλος υπάρχει ο επίσκοπος Φίλων, τον οποίον αναφέρει ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης τον 6ο αιώνα, στο έργο του Χριστιανική Τοπογραφία ως επίσκοπο Καρπάθου. Είναι άγνωστο πότε έζησε. Το ζήτημα εδώ είναι, ότι τον ίδιο διεκδικούν οι Κύπριοι, λέγοντας ότι δεν είναι Καρπάθου αλλά Καρπασίας και μάλιστα έχει αγιοποιηθεί ως Άγιος Φίλων. Εορτάζει στις 24 Ιανουαρίου και ορίζουν ότι έζησε το πρώτο μισό του 5ου αιώνα. (5) (6)

7. Άγιος Ιωάννης ο Καρπάθιος. Στο βιβλίο «Φιλοκαλία», που είναι μια συλλογή κειμένων Αγίων και σοφών της Εκκλησίας μας, περιέχονται δύο λόγοι του Αγίου Ιωάννου του Καρπαθίου. Ο πρώτος επιγράφεται «Προς τους από της Ινδίας προτρέψαντας μοναχοὺς παρακλητικός» (σε 100 κεφάλαια) και ο δεύτερος «Λόγος Ασκητικός και παρηγορητικός, συμπληρωματικός των εκατό κεφαλαίων». Πιθανόν να έζησε τον 7ο αιώνα, ήταν μοναχός και εικάζεται ότι στη συνέχεια έγινε Επίσκοπος Καρπάθου. (3)

  ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 717-1025 μ.Χ.

1. Επίσκοπος Λέων, ο οποίος υπόγραψε ως επίσκοπος Καρπάθου στην 7η Οικουμενική Σύνοδο, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια της Μικράς Ασίας το 787. Η Σύνοδος αυτή επανάφερε τη λατρεία των εικόνων και εδραίωσε τη σωστή λατρεία τους. (3)

2. Επίσκοπος Φίλιππος, ο οποίος υπέγραψε ως επίσκοπος Καρπαθίων στην Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης (877) για την αποκατάσταση του Πατριάρχη Φωτίου. (3)

  ΥΣΤΕΡΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 1025-1453 μ.Χ.:

1. Αρχιεπίσκοπος Ιωάννης, ο οποίος υπέγραψε απόφαση της Συνόδου, επί αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού και Πατριάρχη Μιχαήλ, περί καταδίκης των πράξεων του Μητροπολίτη Κέρκυρας (1170). (1)

  ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ:

  Επί Ενετοκρατίας δεν μπορούσε να ασκεί τα καθήκοντα του στα Ενετοκρατούμενα νησιά κανένας ορθόδοξος Ιεράρχης. Οι ορθόδοξοι Χριστιανοί μπορούσαν όμως να έχουν τους ιερείς τους. Το Πατριαρχείο για να μην χάσει το δικαίωμα επί των εκκλησιών αυτών, συνήθιζε είτε να ορίζει Επισκόπους ως Τιτουλάριους ή να αναθέτει την επιστασία των επισκοπών αυτών σε άλλους, Ορθόδοξους Ιεράρχες.

Έτσι: 

1. Επί αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης και Οικουμενικού Πατριάρχη Αντώνιου (1397) Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου ονομάζεται κατ' επίδοσιν, ο Μητροπολίτης Μυρέων. (7)

2. Το 1460, ο Μητροπολίτης Μυρέων Ματθαίος, Υπερτίμου και Εξάρχου πάσης Λυκίας ονομάζεται και Πρόεδρος Καρπάθου και Νάξου, με δικαίωμα να χειροτονεί ορθόδοξους ιερείς σε όλα τα Ενετοκρατούμενα νησιά.  (8)

 

  ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ:

1. Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου Ιωαννίκιος (1562-1576). Ανήκε στην αδελφότητα των μοναχών της Πάτμου. (Πιθανόν η έναρξη της θητείας του να ορίζεται στο 1548. Δες την εγγραφή

2. Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου Μακάριος Α' (1576-1583). Καθαιρέθηκε.

3. Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου ο Ζακυνθινός Ιωάσαφ Αβούρης. (1583-1590;).

4. Αρχιεπίσκοπος Θεόδουλος (1590-1601) Τον Μάη του 1590 υπογράφει Συνοδική πράξη αναγνώρισης του Πατριάρχη Μόσχας. (9)

5. Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου Ιερόθεος (1601-1622). Αυτός καθαιρέθηκε λόγω της αντίδρασης των κατοίκων της Καρπάθου προς το πρόσωπό του. Αλλά κι αυτός, όπως φαίνεται, δεν τα πήγαινε καλά με το ποίμνιο του. Γράφει μεταξύ των άλλων προς τον Πατριάρχη Κύριλλο Λούκαρη: “ Εδώ ευρίσκεται πολλά απειθής λαός και πολλά πτωχός, και δεν βοηθούσι τον αρχιερέα αυτών....” “... Του απειθή και χοντρού λαού...(εννοεί του Καρπαθιακού)”

6. Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός Αγαπητός από τη Ζάκυνθο (1622-636). Εγκατέλειψε την Κάρπαθο για την Ενετοκρατούμενη πατρίδα του. Καθαιρέθηκε το 1643.

7. Αρχιεπίσκοπος  Αθανάσιος από τη Σάμο (1643-1665). Κατείχε τον τίτλο του "Προέδρου Κρήτης", ο οποίος του έδινε το δικαίωμα να χειροτονεί ορθόδοξους ιερείς της Ενετοκρατούμενης Κρήτης.

8. Αρχιεπίσκοπος Λεόντιος, Ιερομόναχος (1665-1674).

9. Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Β' (1674-1680), πρώην Μητροπολίτης Παραναξίας. Ουδέποτε παρουσιάστηκε στην Κάρπαθο, ζητούσε συνεχώς αναβολές από το Πατριαρχείο, μέχρι που καθαιρέθηκε.

10. Αρχιεπίσκοπος Νεόφυτος Γριμάνης από την Πάτμο (1680-1722). Αγαπήθηκε ιδιαιτέρως από τους Καρπάθιους.

11. Αρχιεπίσκοπος Νικηφόρος (1722-1731), ο οποίος ήταν γέννημα θρέμμα της Καρπάθου.

12. Αρχιεπίσκοπος Νεόφυτος, Καρπάθου και Κάσου (1731-1736). (3)

13. Αρχιεπίσκοπος Νικηφόρος Β΄ (1736-1744).

14. Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ' (1744-1754).

15. Αρχιεπίσκοπος Παρθένιος (1754-1760). Ήταν Ιερομόναχος. Καθαιρέθηκε εξαιτίας της εκνόμου διαγωγής του.

16. Αρχιεπίσκοπος Παΐσιος (1760-1764).

17. Αρχιεπίσκοπος Δανιήλ (1764-1793). Σιναΐτης Ιερομόναχος, παραιτήθηκε για να επιστρέψει στην Μονή Σινά.

18. Αρχιεπίσκοπος Νεόφυτος (1793-1832).

19. Αρχιεπίσκοπος Μεθόδιος Σαπουντζάκης (1832-1864) από την Κρήτη. Παραιτήθηκε.

   Το 1865 η αρχιεπισκοπή προάχθηκε σε Μητρόπολη Καρπάθου κ΄ Κάσου.

20. Μητροπολίτης Νικηφόρος Γ' (1865-1868) από την Κρήτη.

21. Μητροπολίτης Ιγνάτιος (1869-1875). Παραιτήθηκε.

22. Μητροπολίτης Γεράσιμος Πηγάς (1875-1885) από τη Χίο.

23. Μητροπολίτης Νείλος Σμυρνιωτάκης (1886-1889) από την Αρκαδία. Παραιτήθηκε και εφησύχασε στο Άγιο Όρος.

24. Μητροπολίτης Σωφρόνιος Αργυρόπουλος (1889-1897). Γεννήθηκε στη Χώρα του Μαρμαρά της Προικοννήσου της Προποντίδας. Εξελέγη Μητροπολίτης Ελασσώνας και αναχώρησε από την Κάρπαθο.

25. Μητροπολίτης Αγαθάγγελος Αρχύτας (1897-1908). Γεννήθηκε στις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας. Εξελέγη Μητροπολίτης Κω και αναχώρησε.

26. Μητροπολίτης Ευγένιος Μαστοράκης (1908-1912). Γεννήθηκε στην Άνδρο.

  Ιταλοκρατία

1. Μητροπολίτης Γερμανός Μονωδιάδης (1912-1940). Γεννήθηκε στη Χίο. Ο Μητροπολίτης Γερμανός εξορίστηκε στο Καστελόριζο στις 6 Ιουλίου 1922.

2. 1940-1950 η Μητρόπολη εχήρευσε.

  Ελεύθερη Ελλάδα

1. Μητροπολίτης Απόστολος Παπαϊωάννου (1950-1975). Γεννήθηκε στη Ρόδο. Εξελέγη Μητροπολίτης Αίνου, αναχώρησε από την Κάρπαθο και τοποθετήθηκε Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Βλατάδων στη Θεσσαλονίκη.

2. Μητροπολίτης Γεώργιος Ορφανίδης (1975-1980). Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Παραιτήθηκε.

3. Μητροπολίτης Νεκτάριος Χατζημιχάλης (1980-1983). Γεννήθηκε στα Χανιά. Εξελέξη Μητροπολίτης Λέρου, Καλύμνου και Αστυπάλεας και αναχώρησε από το νησί.

4. Μητροπολίτης Αμβρόσιος Παναγιωτίδης (1983 - ως και σήμερα). Γεννήθηκε στην Ξάνθη.

                                                            Βασίλης Διακοβασίλης

  (1) ο ευτελής αρχιεπίσκοπος Καρπάθου Ιωάννης ορίσας υπέγραψα.                    σελίδες: 479-490, ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΜΟΣ ΕΝΔΕΚΑΤΟΣ τεύχος Α΄και Β΄, ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 1904

  (2) PROSOPOGRAPHIE DU DIOCESE D' ASIE (325-641), Sylrain Destephen, PARIS 2008   σελίδα 343

  (3) EPISCOPI CARPATHI σελίδα 948, ORIENS CHRISTIANUS IN EXHIBENTUR ECCLESIAE, PATRIARCHAE TOMOS PRIMUS  PARIS 1740

  (4) Επιστολή Κύρου προς Πάπα Λέοντα Α΄ σελίδα 531 έτος 449, SANCTI LEONIS MAGNI PAPAE PRIMI OPERA OMNIA NUNE PRIMUM EPISTOLIS XXX  PARIS 1775

  (5) ο της Καρπάθου Επίσκοπος Φίλων  σελίδα 329. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΥΤΕΡΑΙΣ ΦΡΟΝΤΙΣΙΝ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ, ΠΑΡΙΣΙ 1906

  (6) Άγιος Φίλων - Βικιπαίδεια

  (7) Πράξις της Αντιόχειας. σελίδα 276-277, ACTA ET DIPLOMATA FRANCISCUS MIKLOSISH ET IOSEPHUS MULLER  ΒΙΕΝΗ 1901

(8) περιοδική έκδοση Αρχαιολογικά 1989, σελ 92, Ε. Παπαβασιλείου Αρχαιολόγος

(9) Ο Καρπάθου Θεόδουλος σελίδα 948, ANALECTA BYZANTINO - RUSSICA Πετρούπολη 1811

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: ( Πέρα των παραπάνω)

   ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ-ΝΟΥΑΡΟΥ  1940-1949

   ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΖΑΡΜΠΟΥΡΗ ΘΕΜΑ: “ΤΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ” ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κος Γ. ΓΚΑΒΑΡΔΙΝΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2016

   https://users.sch.gr/markmarkou/katalog/ecp/karpathos.htm