Η Κάρπαθος το 1936 - Elio Migliorini (1)

 Το 1936, ο Elio Migliorini (1902–1988), ο διαπρεπής Ιταλός
γεωγράφος, μέλος της Ιταλικής Γεωγραφικής Εταιρίας και ακαδημαϊκός, χάρη σε επιχορήγηση της Βασιλικής Ακαδημίας της Ιταλίας (Ίδρυμα Volta), μπόρεσε να επισκεφτεί τα περισσότερα από τα ιταλοκρατούμενα νησιά του Αιγαίου. Επισκεπτόμενος την Κάρπαθο, έλαβε  πολύτιμες πληροφορίες και βοήθεια από τον Γραμματέα της Αντιπροσωπείας Giovanni Rani, τους υπαξιωματικούς των Καραμπινιέρων Pastore και Cavallaro, τους ταξίαρχους Piras και Lo Conte, καθώς και τους δασκάλους Γεώργιο Μ. Καμαράτο (από την Αρκάσα) και Κωνσταντίνο Διακολιό (από τα Σπόα). Τις πληροφορίες που συνέλεξε μαζί με ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό, δημοσίευσε στο  Δελτίο της Βασιλικής Ιταλικής Γεωγραφικής Εταιρείας, Σειρά VII - Τόμος II, Τεύχος 4 - Απρίλιος 1937-XV». 

Με τον μπερέ ο Elio Migliorini και πίσω του ο Cavallaro. Αφού εξερεύνησε 
όλη την περιοχή της Ολύμπου, τον παρέλαβε καΐκι από το στενά, για να τον μεταφέρει στα Πηγάδια.

  Όπως μας λέει ο ίδιος, του είχε κάνει εντύπωση ότι μέχρι τότε, αυτοί που είχαν γράψει για την Κάρπαθο, την περίγραφαν με τα χειρότερα λόγια «Αυτό το άθλιο νησί... τίποτα περισσότερο από μια σειρά... άξεστων και τραχιών ανθρώπων... με μοναδικά αρχαϊκά έθιμα». Και αναφερόταν  στον Γάλλο γεωγράφο L. Febvre και το σύγγραμμα του L. FEBVRE, La Terre et l'évolution humaine, Παρίσι, 1922, σελ. 270  και τον επίσης Γάλλο Γεωλόγο, Γεωγράφο και εξερευνητή E. Aubert de la Rüe στο  σύγγραμμά του L'Homme et les îles, Παρίσι, 1935, σελ. 52-3. Το θέμα ήταν ότι κανένας από τους δύο δεν είχε επισκεφτεί το νησί. Σκοπός του ήταν να κάνει μια εμπεριστατωμένη έρευνα για την γεωγραφία του νησιού, που θα στηριζόταν στα φυσικά και ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά του νησιού. Ήταν απόλυτα προετοιμασμένος για την εργασία αυτή, και μεταξύ άλλων είχε μελετήσει τα Λαογραφικά Σύμμεικτα Καρπάθου του Μ. Γ. Μιχαηλίδη Νουάρου, τα παλαιότερα Καρπαθιακά του Ε. Μανωλακάκη και  L'île de Karpathos (1901) του Βέλγου γεωγράφου H. Hauttecoeur. 

  Στη σημερινή εγγραφή θα σταθώ σε αυτά που έγραψε για τα Πηγάδια, μαζί με σχετικό φωτογραφικό υλικό. Υποστηρίζει ότι ο λόγος που αναπτύχθηκαν και πάλι οι παραθαλάσσιες περιοχές, ήταν η αίσθηση ασφάλειας της θάλασσας (είχε οριστικά κτυπηθεί η πειρατεία) και η χρήση των μηχανοκίνητων σκαφών και των ατμόπλοιων, όπου οι μεταφορές αποδεσμεύτηκαν από τις παραδοσιακές διαδρομές. Με τη λογική αυτή αναπτύχθηκαν και τα Πηγάδια, στα οποία μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα του νησιού από το Απέρι, το 1893. Χαρακτηρίζει την ανάπτυξη των Πηγαδίων αξιοσημείωτη. Γύρω στο 1900 αριθμούσε μόλις 260 κατοίκους. Σύμφωνα με τον H. Hauttecoeur, γύρω στα 1985 ελάχιστα σπίτια υψώνονταν κοντά στην ακτή. Το 1931 καταμετρήθηκαν 664 άτομα, από τους οποίους οι 31 ήταν Ιταλοί. (Ασφαλώς δεν προσμετρώνται οι στρατιωτικές δυνάμεις). Στην απογραφή του 1936, οι κάτοικοι είχαν αυξηθεί σε 792, ενώ οι Ιταλοί μειώθηκαν σε 19. Δηλαδή σε πέντε μόλις χρόνια η αύξηση του πληθυσμού των Πηγαδίων ήταν 19%.

Άποψη της περιοχής, όπου σήμερα βρίσκεται το λιμάνι.
Διακρίνεται το Λιμεναρχείο και το Τελωνείο.

  Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι μας δίνει έναν πλήρη αριθμητικό κατάλογο, της καταγωγής των κατοίκων των Πηγαδίων. Οι περισσότεροι, οι 460 είχαν γεννηθεί εκτός της γρήγορου αναπτυσσόμενου παράλιου οικισμού. 129 γεννήθηκαν στο Απέρι, οι 124 στις Μενετές, οι 22 στη Βωλάδα, οι 15 στην Όλυμπο, οι 13 στις Πυλές. Αλλά υπήρχαν και πολλοί που ήλθαν από άλλα νησιά του Αιγαίου, 20 από την Ρόδο, 16 από τη Σύμη και άλλοι 16 από το Καστελλόριζο. 19 άτομα είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα (οι 6 στην Κρήτη), 14 στην Αφρική, 9 στην Αίγυπτο, 9 στην Αμερική (οι 7 στο Pittsburgh) κι ένας στην Αυστραλία. Οι τελευταίοι σίγουρα αποτελούν μέρος των Καρπαθίων Μεταναστών. Τέλος υπήρχε και μια οικογένεια Ισραηλιτών.

  Καθώς αναπτύσσονταν τα Πηγάδια, αξιοποιούνταν και όλη ζώνη που βρισκόταν στα βορειοδυτικά του χωριού, με καλλιέργειες ελαιόδεντρων, οπωρώνες, περιβόλια και χωράφια με δημητριακά.

  Ο Migliorini υποστηρίζει ότι τα Πηγάδια ονομάζονται έτσι από τα πολλά πηγάδια, τα οποία μέσα από το στρώμα των κροκαλοπαγών και της άμμου φτάνουν στους υδροφόρους ορίζοντες πάνω στο επίπεδο των βαθύτερων αργιλικών στρωμάτων και εκτείνονται κατά μήκους της ακτής. 

Κατασκευή άντλησης νερού με μηχανισμό παλινδρόμησης στα Πηγάδια.

  Για τα σπίτια λέει ότι ήταν καλοχτισμένα, δίχως ιστορικό ή άλλο ενδιαφέρον μιας και ήταν πρόσφατες κατασκευές, τα οποία αποτελούνταν από ένα ισόγειο κι έναν πρώτο όροφο με κάποιο μπαλκόνι. Στο ισόγειο γενικά υπήρχαν καταστήματα ή καφενεία. Οι στέγες ήταν τετράριχτες, πολύ μικρής κλίσης. Ορισμένα βρίσκονταν στο δρόμο που πήγαινε προς τις Μενετές, αλλά τα περισσότερα ευθυγραμμίζονταν με την οδό που ήταν παράλληλη της ακτής, με τρόπο που τα Πηγάδια να συγκροτούν έναν χαρακτήρα που δήλωνε ότι εκεί βρισκόταν το κέντρο του οικισμού, ο οποίος προστατευόταν από πίσω από μια σειρά λόφων. Τα καταστήματα και τα καφενεία ήταν πολύ περισσότερα, απ' ότι θα δικαιολογούσε ο αριθμός των κατοίκων (Λογικό μιας και τα Πηγάδια είχαν αρχίσει να λαμβάνουν την κύρια οικονομική θέση τους στο νησί). Δύο κτίρια ξεχώριζαν, ο ναός της Ευαγγελισμού, που ήταν κτισμένη σε ένα πλάτωμα δίπλα στη θάλασσα (στη θέση της νέας Ευαγγελίστριας) και η έδρα της Κυβερνητικής αντιπροσωπείας (Delagazione di Governo), η οποία πρόσφατα είχε κατασκευαστεί στα δυτικά του οικισμού, κοντά στην τοποθεσία Σκάλα, απέναντι από το Γαϊδουρονήσι.  Σε μια ευρύχωρη πλατεία (πλατεία επαρχείου σήμερα) υψώνονταν τα κύρια δημόσια κτίρια του νησιού, στα δεξιά το ταχυδρομείο και το Ειρηνοδικείο και στα αριστερά ο στρατώνας των Καραμπινιέρων και στο κέντρο η κατοικία του Αντιπροσώπου.

  Τα Πηγάδια συνδέονταν ακτοπλοϊκώς εβδομαδιαίως με τη Ρόδο και υπήρχε και μια μηχανοκίνητη λέμβος για τη μεταφορά εμπορευμάτων και προσώπων τις ενδιάμεσες ημέρες.

  

Άποψη των Πηγαδίων το 1936, φωτογραφίες Elio Migliorini

                                                                                                                         (Συνεχίζεται...)
Περισσότερες πληροφορίες για τον Elio Migiorini:

  Ο Elio Migliorini υπήρξε μια από τις πιο επιδραστικές και πολυδιάστατες προσωπικότητες της ιταλικής γεωγραφίας του 20ού αιώνα. Ακαδημαϊκός υψηλού κύρους, έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για την επιστημονική του αυστηρότητα, αλλά και για την προσφορά του στη διδακτική και το πάθος του για τη γλώσσα Εσπεράντο. Ακολουθούν τα κύρια χαρακτηριστικά της πορείας του: 1. Ακαδημαϊκή Καριέρα και Έρευνα Μαθητής του διάσημου γεωγράφου Roberto Almagià, ο Migliorini δίδαξε σε αρκετά κορυφαία ιταλικά πανεπιστήμια, όπως το L'Orientale της Νάπολης (του οποίου διετέλεσε διευθυντής μεταξύ 1945 και 1947), το Federico II και, τέλος, το La Sapienza της Ρώμης. * Πεδία μελέτης: Ασχολήθηκε αρχικά με την πολιτική και οικονομική γεωγραφία, ενώ αργότερα αφοσιώθηκε σε βάθος στην ανθρωπογεωγραφία. * Δημοσιεύσεις: Συνέγραψε εγχειρίδια που γαλούχησαν γενιές φοιτητών, όπως το La Terra e gli uomini (Η Γη και οι άνθρωποι) και το L'esplorazione del Sahara (Η εξερεύνηση της Σαχάρας). * Ιταλική Γεωγραφική Εταιρεία: Υπήρξε βασικός πυλώνας του ιδρύματος, επιμελούμενος για σχεδόν είκοσι χρόνια (1928-1947) το περίφημο Δελτίο της Εταιρείας. 2. Προσφορά στη Διδακτική Ο Migliorini πίστευε βαθιά στην εκπαιδευτική αξία της γεωγραφίας. Για τον λόγο αυτό: * Το 1954 υπήρξε ο εμπνευστής και ιδρυτής της AIIG (Ένωση Ιταλών Καθηγητών Γεωγραφίας), της οποίας διετέλεσε πρόεδρος για πολλά έτη. * Εργάστηκε ακούραστα για τη βελτίωση της ποιότητας διδασκαλίας του αντικειμένου στα σχολεία όλων των βαθμίδων. 3. Η Εσπεράντο και η Οικογένεια Μια ιδιαίτερη πτυχή της ζωής του ήταν ο δεσμός του με τη διεθνή γλώσσα Εσπεράντο. Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής και μελετητής της, συγγράφοντας γραμματικές και εγχειρίδια (όπως το Manuale di Esperanto του 1980) και χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο παγκόσμιας επιστημονικής ανταλλαγής. Σημείωση: Ο Elio ήταν αδελφός του Bruno Migliorini, ενός από τους σημαντικότερους Ιταλούς γλωσσολόγους και φιλολόγους του 20ού αιώνα, συγγραφέα της θεμελιώδους Ιστορίας της Ιταλικής Γλώσσας.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ            ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ

Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο.

Το αναφερόμενο Οθωμανικό Μπεράτι 

   Στο αρχείο της Ιεράς Μονής Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο, βρέθηκε ένα πρωτότυπο μπεράτι (1) του  Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή (κυβέρνησε από το 1520 έως το 1566), με το οποίο ορίζεται ο πρώτος επίσκοπος Καρπάθου της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Όπως συνηθιζόταν, δεν γράφεται το επισκοπικό όνομα, αλλά αυτό που είχε ως πολίτης. Τι μας λέει αυτό το Οθωμανικό έγγραφο. Ότι το 1548, ο παπά Γιάννης του Καζά της Ρόδου (ήταν Ροδίτης δηλαδή), έλαβε τη θέση του Επισκόπου Καρπάθου με τη μεσολάβηση του Δραγουμάνου της Αυλής του Σουλτάνου Γιουνούς, αφού εξαγόρασε τη θέση καταβάλλοντας 6 φλουριά (κάθε φλουρί περιείχε χρυσό περίπου 3,5γραμ, γι΄ αυτό και είχε μεγάλη αξία.) Η εξαγορά θέσης ανώτατου ιεράρχη ήταν συνήθης πρακτική, ακόμα και για τον Πατριάρχη. Το 1551, ο Επίσκοπος ζητά μπεράτι για τη θέση του αυτή και όχι απλό έγγραφο, το οποίο και του εκδίδεται. Ίσως να μην έγινε δεκτός ως επίσκοπος από τις αρχές του νησιού, ίσως ακόμα και από το ίδιο το Πατριαρχείο με το απλό έγγραφο που κατείχε, και γι΄ αυτό ζήτησε το μπεράτι, το οποίο ήταν το ενδεδειγμένο αποδεικτικό έγγραφο της εποχής για τη θέση αυτή. Όφειλε το μπεράτι να το έχει πάντα μαζί του, να το επιδεικνύει σε κάθε αρχή για να λαμβάνει τις αναγκαίες αναγνωρίσεις και προστασία που του πρόσφερε η θέση του. Με το μπεράτι αυτό, θα επέστρεφε στο νησί, θα το επιδείκνυε στην Καδή, αυτός θα καλούσε τους προεστούς των χωριών και θα τους ανακοίνωνε την απόφαση του Σουλτάνου και θα ζητούσε από αυτούς να κάνουν υπακοή στον νέο τους επίσκοπο. 

  Το ζήτημα είναι ότι ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Καρπάθου είναι ο Ιωαννίκιος, ο οποίος στους καταλόγους εμφανίζεται να κατέχει τη θέση του επισκόπου για την περίοδο 1562-1576,ενώ στο έγγραφο αυτό έχουμε προγενέστερη ημερομηνία. Δύο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Η πρώτη είναι ότι είναι διαφορετικός επίσκοπος, του οποίου το ιερατικό όνομα δεν έχει διασωθεί και η δεύτερη (η πιο πιθανή), ότι πρόκειται για τον Ιωαννίκιο, ο οποίος αν και είχε οριστεί Επίσκοπος, δίχως τη γνώση (ή την αποδοχή) του Πατριαρχείου, αυτό τον αναγνώρισε το 1962. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός, ότι στο μπεράτι αυτό, δεν αναφέρεται πουθενά ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης, γεγονός ασυνήθιστο. Όπως και να έχει, το έγγραφο αυτό, ουσιαστικά είναι η απόφαση επανασύστασης της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου, μετά την κατάργησή της κατά τους χρόνους που το νησί διοικούσαν οι Ενετοί Cornaro.

  Άλλα σημεία που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό είναι:  

  Τα χωριά τα οποία αναφέρονται είναι το Κοράκι (το μετέπειτα Μεγάλο Χωριό, το σημερινό Απέρι και Βωλάδα), η Όλυμπος και οι Μενετές.

Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής

  Ο επίσκοπος πέρα από το ποιμαντικό έργο, είχε και δικαστικές αρμοδιότητες σε θέματα οικογενειακού δικαίου αλλά και εισπρακτικές, καθώς εισέπραττε τους αναλογούντες φόρους για το Πατριαρχείο. Επίσης ελάμβανε τα έσοδα από την τυχόν εκκλησιαστική περιουσία της ενορίας του. Επίσης, αν πέθαινε κάποιος μοναχός ή κληρικός άκληρος, τότε ανάλογα με το ποσό, κατέβαλε την περιουσία του είτε στο Πατριαρχείο είτε στο κράτος.

  Πολύ σημαντική είναι και παράγραφος που αναφέρεται στην προστασία των Χριστιανών από βίαιο εξισλαμισμό και η προστασία της εκκλησιαστικής περιουσίας. 

  Η ανάγνωση του αυτοκρατορικού αυτού εγγράφου είναι άκρως ενδιαφέρουσα:

Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (πλήρης μετάφραση): 

 1551, 30 Ιουνίου : 958, 25 Τζεμάζη ουλ-αχήρ. 

                                                 Ο Θεός

 Σουλεημάν-σαχ, γιος του Σελήμ-σαχ-χαν, πάντοτε νικητής. 

   Ο ορισμός του τιμημένου υψηλού αυτοκρατορικού σήματος και του λαμπρού κοσμοκρατορικού ηγεμονικού τουρά είναι ο εξής. 

Κατά το παρελθόν ο μοναχός ο ονομαζόμενος παπα-Γιάννης στον 

καζά της Ρόδου, στα χωριά τα ονομαζόμενα Κοράκι, Όλυμπος και 

Μενετές, που βρίσκονται στο νησί Κάρπαθος (Kerpe), επειδή αυτά 

ήσαν αδέσποτα και μη καταχωρισμένα στο κατάστιχο, και επειδή, για να γίνει επίσκοπος στους απίστους των παραπάνω χωριών παρέδωσε, μέσω του δραγομάνου της υψηλής μου Αυλής Γιουνούς (ας αυξηθεί η ικανότητα του), έξι φλουριά στο ηγεμονικό μου θησαυροφυλάκιο κατά την 27η ημέρα του μηνός Ρετζέπ του έτους 955 [1548, 1 Σεπτεμβρίου], έλαβε το επισκοπικό αξίωμα για τους απίστους των παραπάνω χωριών και κατέλαβε τη θέση με έγγραφο. 

  Τώρα, επειδή έφερε το έγγραφο του στην υψηλή αυλή μου και επειδή ζήτησε ένα τιμημένο μπεράτι, εφόσον επιβεβαιώθηκε πως στο ηγεμονικό κατάστιχο κατείχε το αξίωμα του επισκόπου, του δίνω αυτό το αυτοκρατορικό μπεράτι μου και διατάσσω τα ακόλουθα. 

  Να πάει να γίνει επίσκοπος σύμφωνα με τις μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους. Οι  ηγούμενοι, οι παπάδες, οι καλόγεροι κι οι λοιποί άπιστοι αυτού του τόπου να αναγνωρίσουν τον παραπάνω ως επίσκοπο και να απευθύνονται σ' αυτόν σχετικά με ζητήματα που εξαρτώνται από το επισκοπικό του αξίωμα - να μην πράττουν διαφορετικά. Και να νέμεται και αυτός τις  εκκλησίες, τα αμπέλια, τους κήπους, τα μοναστήρια, τους μύλους, τα αγιάσματα, τα πανηγύρια και, συνολικά, τα βακούφια των εκκλησιών, που εξαρτώνται από την επισκοπή του, με τον ίδιο τρόπο, με τον όποιον συνήθιζαν να τα νέμονται όσοι ήσαν επίσκοποι. 

   Όταν πεθάνει ένας καλόγερος ή ένας παπάς, αν, σύμφωνα με τις 

μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους, έχει κάνει οποιαδήποτε διαθήκη για μία εκκλησία, να γίνεται δεκτή. Και αν πεθάνει ένας καλόγερος ή ένας παπάς χωρίς να αφήσει κληρονόμο, αν η περιουσία του είναι κάτω των 5.000 [άσπρων](3), σύμφωνα με τον νόμο που συνηθιζόταν από παλαιά, να κατακρατείται για τον Πατριάρχη • ως προς το ζήτημα αυτό να μην επεμβαίνει ο μεβκουφτζής.(2) Και [αν η περιουσία του είναι] 5.000 ή παραπάνω από 5.000, το παραπάνω ποσό από 5.000 [άσπρα] να κατακρατείται για το δημόσιο. 

  Αν μια "άπιστη" γυναίκα εγκαταλείψει τον άντρα της ή ένας άπιστος άντρας πρόκειται να χωρίσει την γυναίκα του, να μη μεσολαβεί ανάμεσα τους κανένας άλλος εκτός από τον επίσκοπο. Και στο ζήτημα γάμου, και επίσης κληρονομιάς των απίστων που πεθαίνουν, με όποιο  τρόπο ήσαν από παλιά οι μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους, και  πάλι έτσι να είναι. 

   Κανένας, αντίθετα προς τον ιερό νόμο, να μην κάνει ένα άπιστο με 

την βία Μουσουλμάνο. Και κανένας Μουσουλμάνος να μην πηγαίνει και ασκεί βία, με κανένα τρόπο, στην εκκλησία του αναφερομένου [επισκόπου]. Και κανένας, με κανένα τρόπο, να μην παίρνει με την βία τα άλογα του και τα υποζύγια του, όταν [ο επίσκοπος] πηγαίνει να συλλέξει τους  φόρους του.

  Συνολικά, να ασκεί και αυτός το επισκοπικό αξίωμα στους απίστους του νησιού με τον ίδιο τρόπο, με τον όποιο συνήθιζαν ως τώρα όσοι ήσαν επίσκοποι σύμφωνα με τις ανώφελες συνήθειες τους. 

  Αυτά να γνωρίζουν. Να έχουν εμπιστοσύνη στο τιμημένο μου σύμβολο. 

   Γράφηκε την 25η ημέρα του μήνα Τζεμάζη ουλ-αχήρ του έτους 958  [30 Ιουνίου 1551]. 

 Στην κατοικία της Κωνσταντινούπολης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΕΚΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (1483-1567), Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ, ΑΘΗΝΑ 1996

(1) μπεράτι: Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η λέξη μπεράτι (τουρκ. berat, από την αραβική barā'at που σημαίνει "έγγραφο/επιστολή") ήταν ένα επίσημο σουλτανικό διάταγμα ή έγγραφο παροχής προνομίων.

(2) Ο μεβκουφτζής (τουρκ. mevkufatçı) ήταν τίτλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που αναφερόταν στον ελεγκτή ή υπάλληλο του γραφείου που διαχειριζόταν τα κατασχεθέντα/δεσμευμένα έσοδα του κράτους.

(3) άσπρα: Τα άσπρα" ήταν η ελληνική ονομασία για το βασικό ασημένιο νόμισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το ακτσέ (τουρκ. akçe, που σημαίνει "άσπρο" ή "λευκό").  Ενδεικτικά, γύρω στο 1669, ένα βενετικό δουκάτο (χρυσό) άξιζε περίπου 250 άσπρα.''   

                                   ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ

1937-38 Ιταλική Κατοχή! Διοικητικά και οικονομικά στοιχεία για την Κάρπαθο.

  Τα στοιχεία της εγγραφής αυτής, τα έχω ανασύρει από τη Γενική Επετηρίδα της Ιταλίας και της Ιταλικής Αυτοκρατορίας 1937-38, που εκδόθηκε από την εταιρία των Αδελφών Pozzo στο Τορίνο (ANNUARIO GENERALE D' ITALIA E DELL' IMBERIO ITALIANO 1937-38, DITTA FRATELLI POZZO TORINO). Στη σελίδα 155, υπάρχει το κεφάλαιο που αναφέρεται στα Ιταλικά νησιά του Αιγαίου (τα σημερινά Δωδεκάνησα). Θα περιοριστώ μόνο σε τμήματα αυτού, τα οποία αναφέρονται στην Κάρπαθο (Scarpanto). Σίγουρα τα στοιχεία της επετηρίδας δεν είναι πλήρη, κυρίως ως προς τους επαγγελματίες του νησιού, μας δίνουν όμως μια καλή εικόνα για την πολιτική και οικονομική κατάσταση του νησιού. Πολλά ονόματα είναι λάθος γραμμένα στα Ιταλικά, προσπάθησα να κάνω σωστή μετάφραση τους, πιθανόν όμως να έχω κάνει κι εγώ κάποια λάθη. Σίγουρα κάποια στοιχεία αποσιωπούνται, όπως για παράδειγμα οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις (και το αεροδρόμιο.)

Κατά την περίοδο αυτή, το νησί είχε 11500 κατοίκους κατανεμημένους σε 10 Δήμους. Η πυκνότητα ήταν 34.5 κάτοικοι/τ. χλμ. Όλοι οι κάτοικοι του νησιού ήταν Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Τα Δημοτικά Σχολεία χαρακτηρίζονται ως Ορθόδοξα (κατά αντιδιαστολή με τα καθολικά).Τα παραγόμενα είδη ήταν ελαιόλαδο και άλλα γεωργικά προϊόντα. Είχε κτηνοτροφία, παραγωγή χαλιών για τοπική χρήση (μάλλον αναφέρεται στους αργαλειούς) κι ένα μικρό εργοστάσιο τούβλων. Το νησί εισήγε άλευρα, υφάσματα και αποικιακά είδη και εξήγε εσπεριδοειδή και σταφύλια.

  Στις 31 Μαρτίου 1937, με Διάταγμα του Cesare Maria De Vecchi, όλες οι δημοτικές διοικήσεις διαλύθηκαν και διατυπώθηκε ένα ενιαίο κείμενο, σύμφωνα με το οποίο όλοι οι δήμοι διοικούνται από έναν Podestà (Δήμαρχο), που διορίζεται από τον Κυβερνήτη. Κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους, όλοι ορκίζονται από τον Cesare Maria De Vecchi.

 Υπήρχαν πέντε σταθμοί της Ταχυδρομικής και Τηλεγραφικής Υπηρεσίας στο νησί: Μεσοχώρι, Απέρι, Όλυμπο, Διαφάνι και Φοινίκι. Τα Ταχυδρομικά γραφεία λειτουργούσαν με τους ίδιους κανόνες με το Ιταλικό Βασίλειο. Τα ταχυδρομικά τέλη ήταν αυτά που ίσχυαν στο Βασίλειο.

 

Πηγάδια

Τα Πηγάδια, πρωτεύουσα του νησιού, είχαν 800 κατοίκους και ήταν το κύριο λιμάνι του νησιού (με μικρή προβλήτα όμως), με δευτερεύον το Φοινίκι. Ως Σκάλα αναφέρεται και το Διαφάνι. "Κόλπος Πηγαδίων. Εξαιρετική παραλία για κολύμπι (περίπου 800μ.). Είναι πολύ βαθύς και επιτρέπει την αγκυροβόληση."

Το οδικό δίκτυο είχε μήκος συνολικά 20χλμ. Συνέδεε τα Πηγάδια με Απέρι, Βωλάδα, Όθος, Πυλές, Φοινίκι, Αρκάσα και Πηγάδια με Μενετές.

Η τηλεφωνική επικοινωνία με τη Ρόδο γινόταν με υποβρύχιο καλώδιο, (το οποίο έβγαινε στον κόλπο του Βρόντη στην Περιοχή Τηλέγραφος).

Κυβερνητικός Αντιπρόσωπος: Λοχαγός De Longis Mario. 
Γραμματέας: De Casa Oreste
Διερμηνέας: Χατζηδημητρίου Νικόλας

Δήμαρχος: Ιωάννης Φιλιππίδης

Γραμματέας: Εμμανουήλ Πρωτοψάλτης

Διοίκηση Βασιλικών Καραμπινιέρων (αστυνόμων):Ανθυπολοχαγός Pastore Francesco.

Διοικητής τμήματος: Αρχιλοχίας Cavallaro Alessιο. 

Εφημέριος: Παπά Νικόλαος Σακελλαρίδης.

Διευθυντής Τελωνείου - Διοικητής Τμήματος Οικονομικής Αστυνομίας:  Ανθυπολοχαγός Francesco Ardito. 

Βασιλικό Πρωτοδικείο. Πρωτοδίκης: Ιππότης Giacomo Fummu.

Γραμματέας δικαστηρίου: Χατζηκυριάκος Νικόλαος.

Λιμενικό Γραφείο. Διοικητής: Ταξίαρχος Giuseppe Leonne.

Γραφείο  Δασών. Διευθυντής: Hermer Valdemar.

Πεντατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής:  Μοσχονάς Μιχαήλ.

Οδικές Μεταφορές: Πελεχρίνης Ηρακλής, Πρωτόπαπας Νικόλαος, Μακρής Εμμανουήλ, Κάτρος Εμμαμουήλ, Σκούλος Νικόλαος, Βόζος Αλκιβιάδης.

Δικηγόροι: Οικονομίδης Φραγκίσκος, Γιαννάκης Γ.

Έμποροι: Χατζηπαναγιώτης Ανδρέας, Λυριστάκης Νικήτας, Ματσάκης Εμμανουήλ, Ματσάκης Γεώργιος, Μικροπανδρεμένος Μηνάς, Ορφανός Ηλίας του Γεωργίου, Χιωτάκης Ανδρέας, Μανωλάκης Αλέξιος, Kασσιώτης Γεώργιος.

Οδοντίατρος: Λειβαδιώτης Κωνσταντίνος.

Φωτογράφος: Σταματιάδης Μιχαήλ.

Ιατροί - Χειρούργοι: Κοντός Κωνσταντίνος, Οικονομίδης Iωάννης, Τρεμπέλας Βασίλειος.

Ναυτιλιακή εταιρία: Adriatica Navigation Society (εβδομαδιαία δρομολόγια από και προς τα νησιά της Κτήσης).

Συμβολαιογράφοι: Χατζηκυριάκος Νικόλαος.

Απέρι

Το Απέρι είχε 1250 κατοίκους. 
Δήμαρχος: Ιατρός Σακελλαρίδης Αλέξανδρος.
Μητροπολίτης Καρπάθου και Κάσου: Γερμανός Μ.
Εκκλησιαστικό δικαστήριο: Μητροπολίτης Γερμανός Μonsignior(1) Μονωδιάδης.
Διοικητής Βασιλικών Καραμπινιέρων: Ταξίαρχος Macchioni Corrado.
Διευθυντής Γυμνασίου: Καπετανάκης Σταμάτιος.
Εξατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Λάμπρος Εμμανουήλ.

Αγρότες: Κάτρος Ιωάννης, Μακρής Π., Dekonemides N., Παπανικήτας Ν. Παπαβασίλη Β., Πετρίτη Μ., Βασιλάκη Π., Ζανάκης Μ.

Οδικές Μεταφορές: Μακρής Γεώργιος, Κάτρος Εμμανουήλ.

Καφενεία: Καφετζιδάκης Ν., Ματσάκης Μ., Τσαγκάρης Μ., Σταμπουλής, Γεωργιάδη.

Υποδηματοποιοί: Καφετζιδάκη Ν., Κωνσταντινίδης Σ., Παλληκαράς Βασίλης.

Έμποροι: Χουβαρδά Φωτεινή, Σταμπουλής Βασίλειος, Μακρής Γεώργιος.

Οδοντίατρος: Κωνσταντινίδης Δημήτριος.

Φαρμακοποιός: Λαμπρινός Γεώργιος.

Φωτογράφος: Σαρρής Βασίλειος.

Γιατροί - Χειρούργοι: Καπετανάκης Ιωάννης, Σακελλαρίδης Φραγκίσκος, Χατζημιχάλης Ηλίας, Λάμπρος Ανδρέας, Πετρίδης Μιχάλης.

Κουρείο: Νιωτής Μιχαήλ. 

Αρκάσα

Η Αρκάσα είχε 544 κατοίκους.
Δήμαρχος: Πιττάς Βασίλειος.

Γραμματέας: Καμαράτος Γεώργιος.

Εφημέριος: παπά Χατζήπαπας Μιχαήλ.

Πεντατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Καμαράτος Γεώργιος.

Έμποροι: Χατζηνικόλας Πολυχρόνης, Δασκαλάκη Μαρία, Πρωτοψάλτης Μηνάς.

Μενετές

Οι Μενετές είχαν 1200 κατοίκους. "Κυρίως γεωργικό χωριό που βρίσκεται σε έναν γκρεμνό."

Δήμαρχος: Γεραπετρίτης Κωνσταντίνος.

Γραμματέας: Χαλκιάς Νικόλαος.

Εφημέριος: παπά Χατζιαντωνιάδης Αντώνιος.

Πεντατάξιο Δημοτικό Σχολείο.

Έμποροι: Χατζηδημητρίου Γεώργιος, Μαρής Γεώργιος, Γιαννόπουλος Γεώργιος, Γεραπετρίτης Βασίλειος.

Μεσοχώρι

Το Μεσοχώρι είχε 600 κατοίκους. "Σε βράχο με θέα τη θάλασσα. Υπάρχει μια πλούσια πηγή που αναβλύζει από το δάπεδο μιας εκκλησίας. Οι κάτοικοι ήταν αφοσιωμένοι στην κτηνοτροφία και τη γεωργία."

Δήμαρχος: Παπαμιχαήλ Μιχαήλ.

Γραμματέας: Βασιλάκης Νικόλαος.

Εφημέριος: παπά Σακελλαρίδης Εμμανουήλ.

Πρόεδρος Φασιστικής Οργάνωσης Αναψυχής - Διοικητής Βασιλικού Σταθμού Καραμπινιέρων: ταξίαρχος Marras Salvatote Angelo.

Πεντατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Χαροκόπος Εμμανουήλ.

Έμποροι: Μαργέτης Ιωάννης, Φαρμακίδης Κώστας.

Όλυμπος

  Η Όλυμπος είχε 2000 κατοίκους. Ήταν ένας μεγάλος Δήμος, ο οποίος συνδεόταν με μουλαρόδρομο με το Απέρι. "Στην κορυφή του λόφου βρίσκονται περισσότεροι από 50 ανεμόμυλους, σχεδόν όλοι με πεταλοειδή κάτοψη. Σύμφωνα με την παράδοση είναι το παλαιότερο από τα χωριά που υπάρχουν στο νησί και το μόνο που έχει διατηρήσει τα αρχαία έθιμα. Συνηθίζουν να χρησιμοποιούν πολλές δωρικές λέξεις. Εντός της περιοχής του Δήμου βρίσκεται το λιμάνι του Τριστόμου, το οποίο είναι ενδιαφέρον για τα χαρακτηριστικά του, η αρχαία πόλη της Βροκούντας με τις κατοικίες της χτισμένες στους βράχους και μια άλλη αρχαία πόλη στο νησί της Σαρίας με το περίφημο μοναστήρι της Αγίας Σοφίας.

Επίνειο: Το Διαφάνι με λιμανάκι, χωριό 200 κατοίκων περίπου. Το Διαφάνι συνδέεται με την Όλυμπο με μουλαρόδρομο μιάμισης ώρας περίπου."

Δήμαρχος: Διακογεωργίου Γεώργιος.

Διοικητής Σταθμού Βασιλικών Καραμπινιέρων - Ειρηνοδίκης: Piras Antonio.

Προϊστάμενος Τελωνιακού Σταθμού - Διοικητής Βασιλικής Οικονομικής Υπηρεσίας: υπαρχιφύλακας Definis Luigi.

Εξατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Ζωγραφίδης Ηλίας.

Έμποροι: Καστελλοριζιός Αντώνιος, Καστελλοριζιός Κωνσταντίνος, Χαλκιάς Ιωάννης, Κόνσολας Ιωάννης, Τσαμπανάκης Γεώργιος.

Ιατρός - Χειρούργος: Οικονομίδης Φραγκίσκος.

Όθος

  Το Όθος είχε 700 κατοίκους. "Προϊόντα: κρασί, λάδι, πατάτες και λαχανικά. Υπάρχει μουλαρόδρομος για Πυλές 4 χλμ."

Δήμαρχος: Λαγωνικός Μιχαήλ.

Γραμματέας: Μαντινάος Μιλτιάδης.

Εξατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Μαντινάος Μιλτιάδης.

Εφημέριος: παπά Σταυράκης Νικόλαος.

Καφενεία: Λέου Βασίλειος, Κωστής Κώστας, Πικουλής Εμμανουήλ, Χατζαντώνης Βασίλειος.

Έμποροι: Σταυράκης Μιχαήλ, Αμανεζής Παναγιώτης, Λαγωνικός Θεόφιλος.

Πυλές

  Οι Πυλές είχαν 447 κατοίκους. "Η κύρια και πολύ σημαντική βιομηχανία είναι η αλιεία. Υπάρχει ο κόλπος Φοινίκι, με καλό σημείο αποβίβασης καϊκιών." (Το Φοινίκι διοικητικά ανήκε στις Πυλές.)

Δήμαρχος: Μαντινάος Ηλίας.

Εφημέριος: Παπά Μανωλακάκης Ανδρέας.

Διοίκηση Βασιλικής Οικονομικής Αστυνομίας. Δοικητής: Άγνωστο Όνομα.

Λιμενικός Σταθμός: Υπεύθυνος: Δεν υπάρχει όνομα.

Εξατάξιο Δημοτικό Σχολείο: Διευθυντής: Χαζανδρούλης Ανδρέας.

Υποδηματοποιοί: Παναγιώτου Γεώργιος, Σκούλος Εμμανουήλ.

Καταστήματα: Ασλανίδης Ιωάννης, Νικολιδάκης Ιωάννης, Σόφιλλος Ηλίας, Οικονομίδης Νικόλαος (Φοινίκι), Καμαράτος Ηλίας (Φοινίκι), Πραξούλης Νικόλαος (Φοινίκι).

Ξυλουργοί: Σόφιλλος Ηλίας, Σόφιλλος Ιωάννης, Σόφιλλος Μιχαήλ, Μαλιχουτσάκης Μιχαήλ, Πατσουράκης Μηνάς.

Ιατρός - Χειρούργος: Χαλκιάς Μηνάς.

Σπόα

  Τα Σπόα είχαν 500 κατοίκους. "Μικρό ορεινό χωριό, κοντά στις ανατολικές ακτές του νησιού, στο βόρειο τμήμα.

Δρόμοι: Μουλαρόδρομος προς Όλυμπο (6 ώρες), προς Μεσοχώρι (9χλμ) και προς το κοντινό αγκυροβόλιο του Αγίου Νικολάου, όπου υπάρχουν βυζαντινά ερείπια. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία προβάτων και τη γεωργία."

Δήμαρχος: Σακέλλης Νικόλαος.

Εφημέριος: παπά Χαλκιάς Ιωάννης.

Τετρατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Διακολιός Κωνσταντίνος.

Βωλάδα

  Η Βωλάδα είχε 700 κατοίκους.

Δήμαρχος: Καστελλοριζιός Βασίλειος.

Γραμματέας: Γεωργιάδης Εμμανουήλ.

Εφημέριος: Ιερομόναχος Ευγένιος.

Εξατάξιο Δημοτικό Σχολείο. Διευθυντής: Μηναΐδης Μηνάς.

Φαρμακοποιός: Νικολαΐδης Αριστείδης.

Ιατροί - Χειρούργοι: Οικονομίδης Μηνάς, Μιχαηλίδης Εμμανουήλ, Οικονομίδης Φραγκιός.

Καφενεία: Χριστοδουλάκης Γεώργιος, Καλαφάτης Παναγιώτης, Παπαηλίας Νικόλαος, Μηναΐδης Κωνσταντίνος, Μάρτης Γεώργιος.

Υποδηματοποιοί: Χαλκιάς Ιωάννης, Χαλκιάς Ιωάννης του Μιχαήλ, Περδικολόγος Ιωάννης.

Έμποροί: Χριστουδουλάκης Ιωάννης, Κυζούλης Μηνάς.

(1) Monsignore, τιμητικός τίτλος στην Καθολική Εκκλησία, ο οποίος μερικές φορές χρησιμοποιούνταν και για ορθόδοξους ιεράρχες σε επίσημα ιταλικά έγγραφα.

 

Βασίλης Διακοβασίλης