Αλέξιος Α΄ Κομνηνός και η Κάρπαθος

Αλέξιος Α' Κομνηνός
Μικρογραφία από χειρόγραφο του 
12ου αιώνα (Βατικανό)

  Ο Αλέξιος Α΄Κομνηνός ήταν ένας από τους πιο σπουδαίους αυτοκράτορες του Βυζαντίου, ο οποίος παρέμεινε στο θρόνο για τριάντα επτά χρόνια, σε μια ιδιαιτέρως δύσκολη περίοδο (1081-1118). Ενώ η αυτοκρατορία βαλλότανε από παντού, αυτός κατόρθωσε με επιδέξιους στρατιωτικούς και διπλωματικούς χειρισμούς όχι μόνο να αποκρούσει τους εχθρούς της αλλά και να την εδραιώσει ως μια ισχυρή δύναμη.

  Το 1966 η Ελένη Αρβελέρ, μετέπειτα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόνης, εκδίδει τη διδακτορική της διατριβή με τίτλο: ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑ - ΤΟ ΝΑΥΤΙΚΟ - ΝΑΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΣΜΟΙ - ΑΠΟ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΤΟΝ 7ο-15ο ΑΙΩΝΑ. Μεταξύ των άλλων περιγράφει τον τρόπο που οργάνωσε ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός το αυτοκρατορικό ναυτικό. Τον τρόπο οργάνωσης του το χαρακτηρίζει ως επίτευγμα για τα δεδομένα που υπήρχαν κατά την ανάληψη των καθηκόντων του, καθότι η αυτοκρατορία ήταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Εξαιτίας των επιδρομών των Νορμανδών, τη μία βάση του στόλου την τοποθέτησε στη Δύση, στο Δυρράχιο και την άλλη στην Ανατολή, στην Κύπρο, εξαιτίας των επιδρομών των Σελτζούκων Τούρκων. Ανάμεσα σε αυτές τις κύριες βάσεις, υπήρχαν πολλές άλλες βάσεις, σταθμοί ανεφοδιασμού, αλλά και καρνάγια, οι οποίες στήριζαν τον Βυζαντινό στόλο ή είχαν μόνιμη παρουσία ναυτικής δύναμης. Ένας από τους σταθμούς που σύχναζαν μοίρες του Βυζαντινού στόλου ήταν και η Κάρπαθος. Και μάλιστα πρέπει να υπήρχαν πολεμικά πλοία με μόνιμη βάση το νησί, που στην ευθύνη τους ήταν ο έλεγχος των θαλάσσιων περασμάτων γύρω από το νησί. Τα πλοία αυτά επανδρώνονταν από ντόπιους. 

  Τα παραπάνω πιστοποιούνται και από την γνώση ότι η Κάρπαθος την περίοδο αυτή, έχει Κατεπάνω, δηλαδή ανώτερο στρατιωτικό και πολιτικό διοικητή, γεγονός που καταδεικνύει ότι το νησί είχε σημαίνοντα ρόλο στην ναυτική οργάνωση της αυτοκρατορία. Σε εγγραφή μας ( Ο Κριτής και Κατεπάνω Μιχαήλ Βέστης ) έχουμε παρουσιάσει την σφραγίδα του Κατεπάνω Καρπάθου, Μιχαήλ Βέστη.

  Το παραπέρα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί είναι, πού ναυλοχούσε ο Βυζαντινός στόλος, στην Κάρπαθο και κατ΄επέκταση, πού βρισκόταν η έδρα του Κατεπάνω;

  Στον κόλπο του Βρόντη, που από τα στοιχεία που έχουμε ναυλοχούσαν μετέπειτα οι Κορνάροι, στο ασφαλές αραξοβόλι του Τριστόμου ή μήπως στην περιοχή του Λευκού; Κάθε θέση είναι πιθανή, είναι δύσκολο να δώσουμε την οποιαδήποτε τεκμηριωμένη απάντηση, αλλά θα αποτολμούσαμε να προτείνουμε ως επικρατέστερη θέση τον Λευκό. Σε αυτό συνηγορεί το γεγονός ότι από έρευνες, που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, είναι μια περιοχή που φαίνεται ότι υπήρχε παράλια κίνηση ως τον 11 αιώνα, σε αντίθεση με τις άλλες θέσεις οι οποίες σίγουρα είχαν εγκαταλειφθεί. Αν η υπόθεση μας ευσταθεί, σίγουρα σημαίνοντα ρόλο θα διαδραμάτιζε το Σώκαστρο, στο οποίο υπάρχουν υπολείμματα Βυζαντινού οικισμού και οχύρωσης. Κατά την παράδοση, αποτέλεσε αγκυροβόλιο του Βυζαντινού στόλου κατά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς (960μ.Χ.) από τον Νικηφόρο Φωκά. Τελευταία έχουν εντοπιστεί από τον Νικόλα Παραγυιό, δύτη και ερευνητή της ιστορίας μας, πάνω από 20 βυθισμένες άγκυρες Βυζαντινών δρομώνων, που υποστηρίζουν την παραπάνω υπόθεση. Το Σώκαστρο βέβαια δεν έχει ανασκαφεί συστηματικά, κάτι που μας αποστερεί από σημαντικές πληροφορίες για την περιοχή και την εποχή των ερειπίων. 

Βιβλιογραφία: BYZANCE ET LA MER LA MARINE DE GUERRE LA POLITIQUE ET LES INSTITUTIONS MARITIMES DE BYZANCE AUX VII«-XV« SIÈCLES - Hélène AHRWEILER -PRESSES UNIVERSITAIRES DE FRANCE 108, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, PARIS-VI 1966

                 The Annual of the British School at Athens, (110)1, 2015,  pp. 321–367 © The Council, British School at Athens, 2015  -  THE EARLY BYZANTINE SETTLEMENT AT LEUKOS, KARPATHOS by Michael C. Nelson, Amanda Kelly, D.J. Ian Begg and Todd Brenningmeyer

  ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ                   ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ