Η Κάρπαθος το 1936 - Elio Migliorini (1)

 Το 1936, ο Elio Migliorini (1902–1988), ο διαπρεπής Ιταλός
γεωγράφος, μέλος της Ιταλικής Γεωγραφικής Εταιρίας και ακαδημαϊκός, χάρη σε επιχορήγηση της Βασιλικής Ακαδημίας της Ιταλίας (Ίδρυμα Volta), μπόρεσε να επισκεφτεί τα περισσότερα από τα ιταλοκρατούμενα νησιά του Αιγαίου. Επισκεπτόμενος την Κάρπαθο, έλαβε  πολύτιμες πληροφορίες και βοήθεια από τον Γραμματέα της Αντιπροσωπείας Giovanni Rani, τους υπαξιωματικούς των Καραμπινιέρων Pastore και Cavallaro, τους ταξίαρχους Piras και Lo Conte, καθώς και τους δασκάλους Γεώργιο Μ. Καμαράτο (από την Αρκάσα) και Κωνσταντίνο Διακολιό (από τα Σπόα). Τις πληροφορίες που συνέλεξε μαζί με ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό, δημοσίευσε στο  Δελτίο της Βασιλικής Ιταλικής Γεωγραφικής Εταιρείας, Σειρά VII - Τόμος II, Τεύχος 4 - Απρίλιος 1937-XV». 

Με τον μπερέ ο Elio Migliorini και πίσω του ο Cavallaro. Αφού εξερεύνησε 
όλη την περιοχή της Ολύμπου, τον παρέλαβε καΐκι από το στενά, για να τον μεταφέρει στα Πηγάδια.

  Όπως μας λέει ο ίδιος, του είχε κάνει εντύπωση ότι μέχρι τότε, αυτοί που είχαν γράψει για την Κάρπαθο, την περίγραφαν με τα χειρότερα λόγια «Αυτό το άθλιο νησί... τίποτα περισσότερο από μια σειρά... άξεστων και τραχιών ανθρώπων... με μοναδικά αρχαϊκά έθιμα». Και αναφερόταν  στον Γάλλο γεωγράφο L. Febvre και το σύγγραμμα του L. FEBVRE, La Terre et l'évolution humaine, Παρίσι, 1922, σελ. 270  και τον επίσης Γάλλο Γεωλόγο, Γεωγράφο και εξερευνητή E. Aubert de la Rüe στο  σύγγραμμά του L'Homme et les îles, Παρίσι, 1935, σελ. 52-3. Το θέμα ήταν ότι κανένας από τους δύο δεν είχε επισκεφτεί το νησί. Σκοπός του ήταν να κάνει μια εμπεριστατωμένη έρευνα για την γεωγραφία του νησιού, που θα στηριζόταν στα φυσικά και ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά του νησιού. Ήταν απόλυτα προετοιμασμένος για την εργασία αυτή, και μεταξύ άλλων είχε μελετήσει τα Λαογραφικά Σύμμεικτα Καρπάθου του Μ. Γ. Μιχαηλίδη Νουάρου, τα παλαιότερα Καρπαθιακά του Ε. Μανωλακάκη και  L'île de Karpathos (1901) του Βέλγου γεωγράφου H. Hauttecoeur. 

  Στη σημερινή εγγραφή θα σταθώ σε αυτά που έγραψε για τα Πηγάδια, μαζί με σχετικό φωτογραφικό υλικό. Υποστηρίζει ότι ο λόγος που αναπτύχθηκαν και πάλι οι παραθαλάσσιες περιοχές, ήταν η αίσθηση ασφάλειας της θάλασσας (είχε οριστικά κτυπηθεί η πειρατεία) και η χρήση των μηχανοκίνητων σκαφών και των ατμόπλοιων, όπου οι μεταφορές αποδεσμεύτηκαν από τις παραδοσιακές διαδρομές. Με τη λογική αυτή αναπτύχθηκαν και τα Πηγάδια, στα οποία μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα του νησιού από το Απέρι, το 1893. Χαρακτηρίζει την ανάπτυξη των Πηγαδίων αξιοσημείωτη. Γύρω στο 1900 αριθμούσε μόλις 260 κατοίκους. Σύμφωνα με τον H. Hauttecoeur, γύρω στα 1985 ελάχιστα σπίτια υψώνονταν κοντά στην ακτή. Το 1931 καταμετρήθηκαν 664 άτομα, από τους οποίους οι 31 ήταν Ιταλοί. (Ασφαλώς δεν προσμετρώνται οι στρατιωτικές δυνάμεις). Στην απογραφή του 1936, οι κάτοικοι είχαν αυξηθεί σε 792, ενώ οι Ιταλοί μειώθηκαν σε 19. Δηλαδή σε πέντε μόλις χρόνια η αύξηση του πληθυσμού των Πηγαδίων ήταν 19%.

Άποψη της περιοχής, όπου σήμερα βρίσκεται το λιμάνι.
Διακρίνεται το Λιμεναρχείο και το Τελωνείο.

  Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι μας δίνει έναν πλήρη αριθμητικό κατάλογο, της καταγωγής των κατοίκων των Πηγαδίων. Οι περισσότεροι, οι 460 είχαν γεννηθεί εκτός της γρήγορου αναπτυσσόμενου παράλιου οικισμού. 129 γεννήθηκαν στο Απέρι, οι 124 στις Μενετές, οι 22 στη Βωλάδα, οι 15 στην Όλυμπο, οι 13 στις Πυλές. Αλλά υπήρχαν και πολλοί που ήλθαν από άλλα νησιά του Αιγαίου, 20 από την Ρόδο, 16 από τη Σύμη και άλλοι 16 από το Καστελλόριζο. 19 άτομα είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα (οι 6 στην Κρήτη), 14 στην Αφρική, 9 στην Αίγυπτο, 9 στην Αμερική (οι 7 στο Pittsburgh) κι ένας στην Αυστραλία. Οι τελευταίοι σίγουρα αποτελούν μέρος των Καρπαθίων Μεταναστών. Τέλος υπήρχε και μια οικογένεια Ισραηλιτών.

  Καθώς αναπτύσσονταν τα Πηγάδια, αξιοποιούνταν και όλη ζώνη που βρισκόταν στα βορειοδυτικά του χωριού, με καλλιέργειες ελαιόδεντρων, οπωρώνες, περιβόλια και χωράφια με δημητριακά.

  Ο Migliorini υποστηρίζει ότι τα Πηγάδια ονομάζονται έτσι από τα πολλά πηγάδια, τα οποία μέσα από το στρώμα των κροκαλοπαγών και της άμμου φτάνουν στους υδροφόρους ορίζοντες πάνω στο επίπεδο των βαθύτερων αργιλικών στρωμάτων και εκτείνονται κατά μήκους της ακτής. 

Κατασκευή άντλησης νερού με μηχανισμό παλινδρόμησης στα Πηγάδια.

  Για τα σπίτια λέει ότι ήταν καλοχτισμένα, δίχως ιστορικό ή άλλο ενδιαφέρον μιας και ήταν πρόσφατες κατασκευές, τα οποία αποτελούνταν από ένα ισόγειο κι έναν πρώτο όροφο με κάποιο μπαλκόνι. Στο ισόγειο γενικά υπήρχαν καταστήματα ή καφενεία. Οι στέγες ήταν τετράριχτες, πολύ μικρής κλίσης. Ορισμένα βρίσκονταν στο δρόμο που πήγαινε προς τις Μενετές, αλλά τα περισσότερα ευθυγραμμίζονταν με την οδό που ήταν παράλληλη της ακτής, με τρόπο που τα Πηγάδια να συγκροτούν έναν χαρακτήρα που δήλωνε ότι εκεί βρισκόταν το κέντρο του οικισμού, ο οποίος προστατευόταν από πίσω από μια σειρά λόφων. Τα καταστήματα και τα καφενεία ήταν πολύ περισσότερα, απ' ότι θα δικαιολογούσε ο αριθμός των κατοίκων (Λογικό μιας και τα Πηγάδια είχαν αρχίσει να λαμβάνουν την κύρια οικονομική θέση τους στο νησί). Δύο κτίρια ξεχώριζαν, ο ναός της Ευαγγελισμού, που ήταν κτισμένη σε ένα πλάτωμα δίπλα στη θάλασσα (στη θέση της νέας Ευαγγελίστριας) και η έδρα της Κυβερνητικής αντιπροσωπείας (Delagazione di Governo), η οποία πρόσφατα είχε κατασκευαστεί στα δυτικά του οικισμού, κοντά στην τοποθεσία Σκάλα, απέναντι από το Γαϊδουρονήσι.  Σε μια ευρύχωρη πλατεία (πλατεία επαρχείου σήμερα) υψώνονταν τα κύρια δημόσια κτίρια του νησιού, στα δεξιά το ταχυδρομείο και το Ειρηνοδικείο και στα αριστερά ο στρατώνας των Καραμπινιέρων και στο κέντρο η κατοικία του Αντιπροσώπου.

  Τα Πηγάδια συνδέονταν ακτοπλοϊκώς εβδομαδιαίως με τη Ρόδο και υπήρχε και μια μηχανοκίνητη λέμβος για τη μεταφορά εμπορευμάτων και προσώπων τις ενδιάμεσες ημέρες.

  

Άποψη των Πηγαδίων το 1936, φωτογραφίες Elio Migliorini

                                                                                                                         (Συνεχίζεται...)
Περισσότερες πληροφορίες για τον Elio Migiorini:

  Ο Elio Migliorini υπήρξε μια από τις πιο επιδραστικές και πολυδιάστατες προσωπικότητες της ιταλικής γεωγραφίας του 20ού αιώνα. Ακαδημαϊκός υψηλού κύρους, έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για την επιστημονική του αυστηρότητα, αλλά και για την προσφορά του στη διδακτική και το πάθος του για τη γλώσσα Εσπεράντο. Ακολουθούν τα κύρια χαρακτηριστικά της πορείας του: 1. Ακαδημαϊκή Καριέρα και Έρευνα Μαθητής του διάσημου γεωγράφου Roberto Almagià, ο Migliorini δίδαξε σε αρκετά κορυφαία ιταλικά πανεπιστήμια, όπως το L'Orientale της Νάπολης (του οποίου διετέλεσε διευθυντής μεταξύ 1945 και 1947), το Federico II και, τέλος, το La Sapienza της Ρώμης. * Πεδία μελέτης: Ασχολήθηκε αρχικά με την πολιτική και οικονομική γεωγραφία, ενώ αργότερα αφοσιώθηκε σε βάθος στην ανθρωπογεωγραφία. * Δημοσιεύσεις: Συνέγραψε εγχειρίδια που γαλούχησαν γενιές φοιτητών, όπως το La Terra e gli uomini (Η Γη και οι άνθρωποι) και το L'esplorazione del Sahara (Η εξερεύνηση της Σαχάρας). * Ιταλική Γεωγραφική Εταιρεία: Υπήρξε βασικός πυλώνας του ιδρύματος, επιμελούμενος για σχεδόν είκοσι χρόνια (1928-1947) το περίφημο Δελτίο της Εταιρείας. 2. Προσφορά στη Διδακτική Ο Migliorini πίστευε βαθιά στην εκπαιδευτική αξία της γεωγραφίας. Για τον λόγο αυτό: * Το 1954 υπήρξε ο εμπνευστής και ιδρυτής της AIIG (Ένωση Ιταλών Καθηγητών Γεωγραφίας), της οποίας διετέλεσε πρόεδρος για πολλά έτη. * Εργάστηκε ακούραστα για τη βελτίωση της ποιότητας διδασκαλίας του αντικειμένου στα σχολεία όλων των βαθμίδων. 3. Η Εσπεράντο και η Οικογένεια Μια ιδιαίτερη πτυχή της ζωής του ήταν ο δεσμός του με τη διεθνή γλώσσα Εσπεράντο. Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής και μελετητής της, συγγράφοντας γραμματικές και εγχειρίδια (όπως το Manuale di Esperanto του 1980) και χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο παγκόσμιας επιστημονικής ανταλλαγής. Σημείωση: Ο Elio ήταν αδελφός του Bruno Migliorini, ενός από τους σημαντικότερους Ιταλούς γλωσσολόγους και φιλολόγους του 20ού αιώνα, συγγραφέα της θεμελιώδους Ιστορίας της Ιταλικής Γλώσσας.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ            ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ