Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο.

Το αναφερόμενο Οθωμανικό Μπεράτι 

   Στο αρχείο της Ιεράς Μονής Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο, βρέθηκε ένα πρωτότυπο μπεράτι (1) του  Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή (κυβέρνησε από το 1520 έως το 1566), με το οποίο ορίζεται ο πρώτος επίσκοπος Καρπάθου της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Όπως συνηθιζόταν, δεν γράφεται το επισκοπικό όνομα, αλλά αυτό που είχε ως πολίτης. Τι μας λέει αυτό το Οθωμανικό έγγραφο. Ότι το 1548, ο παπά Γιάννης του Καζά της Ρόδου (ήταν Ροδίτης δηλαδή), έλαβε τη θέση του Επισκόπου Καρπάθου με τη μεσολάβηση του Δραγουμάνου της Αυλής του Σουλτάνου Γιουνούς, αφού εξαγόρασε τη θέση καταβάλλοντας 6 φλουριά (κάθε φλουρί περιείχε χρυσό περίπου 3,5γραμ, γι΄ αυτό και είχε μεγάλη αξία.) Η εξαγορά θέσης ανώτατου ιεράρχη ήταν συνήθης πρακτική, ακόμα και για τον Πατριάρχη. Το 1551, ο Επίσκοπος ζητά μπεράτι για τη θέση του αυτή και όχι απλό έγγραφο, το οποίο και του εκδίδεται. Ίσως να μην έγινε δεκτός ως επίσκοπος από τις αρχές του νησιού, ίσως ακόμα και από το ίδιο το Πατριαρχείο με το απλό έγγραφο που κατείχε, και γι΄ αυτό ζήτησε το μπεράτι, το οποίο ήταν το ενδεδειγμένο αποδεικτικό έγγραφο της εποχής για τη θέση αυτή. Όφειλε το μπεράτι να το έχει πάντα μαζί του, να το επιδεικνύει σε κάθε αρχή για να λαμβάνει τις αναγκαίες αναγνωρίσεις και προστασία που του πρόσφερε η θέση του. Με το μπεράτι αυτό, θα επέστρεφε στο νησί, θα το επιδείκνυε στην Καδή, αυτός θα καλούσε τους προεστούς των χωριών και θα τους ανακοίνωνε την απόφαση του Σουλτάνου και θα ζητούσε από αυτούς να κάνουν υπακοή στον νέο τους επίσκοπο. 

  Το ζήτημα είναι ότι ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Καρπάθου είναι ο Ιωαννίκιος, ο οποίος στους καταλόγους εμφανίζεται να κατέχει τη θέση του επισκόπου για την περίοδο 1562-1576,ενώ στο έγγραφο αυτό έχουμε προγενέστερη ημερομηνία. Δύο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Η πρώτη είναι ότι είναι διαφορετικός επίσκοπος, του οποίου το ιερατικό όνομα δεν έχει διασωθεί και η δεύτερη (η πιο πιθανή), ότι πρόκειται για τον Ιωαννίκιο, ο οποίος αν και είχε οριστεί Επίσκοπος, δίχως τη γνώση (ή την αποδοχή) του Πατριαρχείου, αυτό τον αναγνώρισε το 1962. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός, ότι στο μπεράτι αυτό, δεν αναφέρεται πουθενά ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης, γεγονός ασυνήθιστο. Όπως και να έχει, το έγγραφο αυτό, ουσιαστικά είναι η απόφαση επανασύστασης της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου, μετά την κατάργησή της κατά τους χρόνους που το νησί διοικούσαν οι Ενετοί Cornaro.

  Άλλα σημεία που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό είναι:  

  Τα χωριά τα οποία αναφέρονται είναι το Κοράκι (το μετέπειτα Μεγάλο Χωριό, το σημερινό Απέρι και Βωλάδα), η Όλυμπος και οι Μενετές.

Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής

  Ο επίσκοπος πέρα από το ποιμαντικό έργο, είχε και δικαστικές αρμοδιότητες σε θέματα οικογενειακού δικαίου αλλά και εισπρακτικές, καθώς εισέπραττε τους αναλογούντες φόρους για το Πατριαρχείο. Επίσης ελάμβανε τα έσοδα από την τυχόν εκκλησιαστική περιουσία της ενορίας του. Επίσης, αν πέθαινε κάποιος μοναχός ή κληρικός άκληρος, τότε ανάλογα με το ποσό, κατέβαλε την περιουσία του είτε στο Πατριαρχείο είτε στο κράτος.

  Πολύ σημαντική είναι και παράγραφος που αναφέρεται στην προστασία των Χριστιανών από βίαιο εξισλαμισμό και η προστασία της εκκλησιαστικής περιουσίας. 

  Η ανάγνωση του αυτοκρατορικού αυτού εγγράφου είναι άκρως ενδιαφέρουσα:

Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (πλήρης μετάφραση): 

 1551, 30 Ιουνίου : 958, 25 Τζεμάζη ουλ-αχήρ. 

                                                 Ο Θεός

 Σουλεημάν-σαχ, γιος του Σελήμ-σαχ-χαν, πάντοτε νικητής. 

   Ο ορισμός του τιμημένου υψηλού αυτοκρατορικού σήματος και του λαμπρού κοσμοκρατορικού ηγεμονικού τουρά είναι ο εξής. 

Κατά το παρελθόν ο μοναχός ο ονομαζόμενος παπα-Γιάννης στον 

καζά της Ρόδου, στα χωριά τα ονομαζόμενα Κοράκι, Όλυμπος και 

Μενετές, που βρίσκονται στο νησί Κάρπαθος (Kerpe), επειδή αυτά 

ήσαν αδέσποτα και μη καταχωρισμένα στο κατάστιχο, και επειδή, για να γίνει επίσκοπος στους απίστους των παραπάνω χωριών παρέδωσε, μέσω του δραγομάνου της υψηλής μου Αυλής Γιουνούς (ας αυξηθεί η ικανότητα του), έξι φλουριά στο ηγεμονικό μου θησαυροφυλάκιο κατά την 27η ημέρα του μηνός Ρετζέπ του έτους 955 [1548, 1 Σεπτεμβρίου], έλαβε το επισκοπικό αξίωμα για τους απίστους των παραπάνω χωριών και κατέλαβε τη θέση με έγγραφο. 

  Τώρα, επειδή έφερε το έγγραφο του στην υψηλή αυλή μου και επειδή ζήτησε ένα τιμημένο μπεράτι, εφόσον επιβεβαιώθηκε πως στο ηγεμονικό κατάστιχο κατείχε το αξίωμα του επισκόπου, του δίνω αυτό το αυτοκρατορικό μπεράτι μου και διατάσσω τα ακόλουθα. 

  Να πάει να γίνει επίσκοπος σύμφωνα με τις μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους. Οι  ηγούμενοι, οι παπάδες, οι καλόγεροι κι οι λοιποί άπιστοι αυτού του τόπου να αναγνωρίσουν τον παραπάνω ως επίσκοπο και να απευθύνονται σ' αυτόν σχετικά με ζητήματα που εξαρτώνται από το επισκοπικό του αξίωμα - να μην πράττουν διαφορετικά. Και να νέμεται και αυτός τις  εκκλησίες, τα αμπέλια, τους κήπους, τα μοναστήρια, τους μύλους, τα αγιάσματα, τα πανηγύρια και, συνολικά, τα βακούφια των εκκλησιών, που εξαρτώνται από την επισκοπή του, με τον ίδιο τρόπο, με τον όποιον συνήθιζαν να τα νέμονται όσοι ήσαν επίσκοποι. 

   Όταν πεθάνει ένας καλόγερος ή ένας παπάς, αν, σύμφωνα με τις 

μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους, έχει κάνει οποιαδήποτε διαθήκη για μία εκκλησία, να γίνεται δεκτή. Και αν πεθάνει ένας καλόγερος ή ένας παπάς χωρίς να αφήσει κληρονόμο, αν η περιουσία του είναι κάτω των 5.000 [άσπρων](3), σύμφωνα με τον νόμο που συνηθιζόταν από παλαιά, να κατακρατείται για τον Πατριάρχη • ως προς το ζήτημα αυτό να μην επεμβαίνει ο μεβκουφτζής.(2) Και [αν η περιουσία του είναι] 5.000 ή παραπάνω από 5.000, το παραπάνω ποσό από 5.000 [άσπρα] να κατακρατείται για το δημόσιο. 

  Αν μια "άπιστη" γυναίκα εγκαταλείψει τον άντρα της ή ένας άπιστος άντρας πρόκειται να χωρίσει την γυναίκα του, να μη μεσολαβεί ανάμεσα τους κανένας άλλος εκτός από τον επίσκοπο. Και στο ζήτημα γάμου, και επίσης κληρονομιάς των απίστων που πεθαίνουν, με όποιο  τρόπο ήσαν από παλιά οι μάταιες θρησκευτικές πρακτικές τους, και  πάλι έτσι να είναι. 

   Κανένας, αντίθετα προς τον ιερό νόμο, να μην κάνει ένα άπιστο με 

την βία Μουσουλμάνο. Και κανένας Μουσουλμάνος να μην πηγαίνει και ασκεί βία, με κανένα τρόπο, στην εκκλησία του αναφερομένου [επισκόπου]. Και κανένας, με κανένα τρόπο, να μην παίρνει με την βία τα άλογα του και τα υποζύγια του, όταν [ο επίσκοπος] πηγαίνει να συλλέξει τους  φόρους του.

  Συνολικά, να ασκεί και αυτός το επισκοπικό αξίωμα στους απίστους του νησιού με τον ίδιο τρόπο, με τον όποιο συνήθιζαν ως τώρα όσοι ήσαν επίσκοποι σύμφωνα με τις ανώφελες συνήθειες τους. 

  Αυτά να γνωρίζουν. Να έχουν εμπιστοσύνη στο τιμημένο μου σύμβολο. 

   Γράφηκε την 25η ημέρα του μήνα Τζεμάζη ουλ-αχήρ του έτους 958  [30 Ιουνίου 1551]. 

 Στην κατοικία της Κωνσταντινούπολης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: ΔΕΚΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (1483-1567), Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ, ΑΘΗΝΑ 1996

(1) μπεράτι: Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η λέξη μπεράτι (τουρκ. berat, από την αραβική barā'at που σημαίνει "έγγραφο/επιστολή") ήταν ένα επίσημο σουλτανικό διάταγμα ή έγγραφο παροχής προνομίων.

(2) Ο μεβκουφτζής (τουρκ. mevkufatçı) ήταν τίτλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που αναφερόταν στον ελεγκτή ή υπάλληλο του γραφείου που διαχειριζόταν τα κατασχεθέντα/δεσμευμένα έσοδα του κράτους.

(3) άσπρα: Τα άσπρα" ήταν η ελληνική ονομασία για το βασικό ασημένιο νόμισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το ακτσέ (τουρκ. akçe, που σημαίνει "άσπρο" ή "λευκό").  Ενδεικτικά, γύρω στο 1669, ένα βενετικό δουκάτο (χρυσό) άξιζε περίπου 250 άσπρα.''   

                                   ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ