Παρεμβάσεις του Πατριαρχείου για οικονομικά και διοικητικά ζητήματα της επαρχίας Καρπάθου

χάρτης Καρπάθου
Mallet - Alain Manesson 1719

     Όπως είναι γνωστό, Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την
περίοδο1764-1793, ήταν ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Μαζί του μετέφερε δεκατέσσερα Πατριαρχικά έγγραφα από τη θητεία του στην Κάρπαθο, τα οποία κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937. 

  Σε αυτήν την εγγραφή θα παρουσιάσω τις επιστολές εκείνες που έχουν σχέση με διάφορα οικονομικά ή διοικητικά ζητήματα της Αρχιεπισκοπικής Καρπάθου και Κάσου και της επαρχιακής διοίκησης.

  (Η αρίθμηση των επιστολών έγιναν από τον κ. Βολίδη και υποδηλώνουν την χρονολογική σειρά λήψης τους)

  Η τέταρτη επιστολή είναι πατριαρχική και Συνοδική (1769). Αφορά έναν οικονομικό διακανονισμό, μεταξύ του Πατριαρχείου εκ μέρους της Επαρχίας Καρπάθου και του Συμιακού  Χατζηφώτη Χατζηκαλοδούκα. Ο δεύτερος είχε δανείσει την "άπορον" επαρχία Καρπάθου με το ποσόν των 575 γροσίων και αξίωνε ποσόν 2059 γροσίων. Η επιστολή την οποία υπογράφει ο Πατριάρχης Θεοδόσιος , η Σύνοδος και ο Συμιακός δανειστής, είναι εξοφλητική, με τη συμφωνία ότι τελικά το κοινόν της Καρπάθου(1) θα πληρώσει μόνο το αρχικό ποσό, δίχως τους παραπέρα τόκους.

  ...Ούτος ηξίου να λάβη παρά του Κοινού της επαρχίας Καρπάθου γρόσια 2059, προερχόμενα εκ δανεισθέντος υπ’ αυτού κεφαλαίου γροσίων 575 και του ανατοκισμού αυτών λαβών δε συμβιβαστικώς παρά της Μεγάλης Εκκλησίας (λόγω βοήθειας προς την απορούσαν επαρχίαν Καρπάθου) τα 575 γρόσια του κεφαλαίου, ως τα μόνα δίκαια, ωμολόγησε τελείαν εξόφλησιν πάσης απαιτήσεώς του έναντι της νήσου Καρπάθου...

   Είναι μια περίπτωση όπου οι αστικές διαφορές επιλύονται από τις θρησκευτικές αρχές και μάλιστα λόγω της σοβαρότητας αυτής, από το ανώτατο θρησκευτικό, δικαστικό όργανο. Το Πατριαρχείο, πιθανότατα με την προτροπή του αρχιεπισκόπου Δανιήλ, διαγράφει όλους τους τόκους. Όπως μας είναι γνωστό, η Κάρπαθος ήταν μια φτωχή επαρχία, όπου για κάποιον λόγο τον οποίο δεν γνωρίζουμε, αναγκάστηκε να δανειστεί από κάποιον τοκογλύφο της εποχής.

  Η πέμπτη επιστολή είναι συνοδική του 1777, όταν Πατριάρχης ήταν ο Σωφρόνιος. Σε αυτήν γίνεται ένας διακανονισμός μεταξύ των αντιπροσώπων της Καρπάθου και της Κάσου και του Αρχιεπισκόπου τους Δανιήλ, ο οποίος παρέστη στη Σύνοδο, να πληρώσουν στον Αρχιεπίσκοπο 1000 γρόσια αντί του ποσού των 1377 που κόστισαν τρία ταξίδια που έκανε αυτός για διάφορες υποθέσεις της Επαρχίας του. Όπως καταλαβαίνουμε τα έξοδα αυτά ήταν υποχρεωμένοι να τα πληρώνουν οι κάτοικοι των δύο νησιών, μαζί με τους φόρους προς το Πατριαρχείο, αλλά και τους Οθωμανικούς φόρους. Όλα αυτά το ποσά που έπρεπε κάθε χρόνο να καταβάλουν οι νησιώτες, σίγουρα τους έφερναν σε δύσκολη θέση, κυρίως τους Καρπάθιους των οποίων τα λίγα εισοδήματά τους προέρχονταν κυρίως από την καλλιέργεια της γης. 

    Η όγδοη, Συνοδική και Πατριαρχική επιστολή (1777) προτρέπει τους κατοίκους της Καρπάθου και της Κάσου, να βγάζουν δύο δίσκους το χρόνο στην εκκλησία για να μαζεύουν χρήματα υπέρ του αρχιεπισκόπου τους. Αυτό ζητείται επειδή ο αρχιεπίσκοπος δεν έχει άλλους πόρους ή έσοδα (φιλοδωρήματα), από εκείνα που παραδοσιακά δίνονταν στους επισκόπους σε άλλες περιοχές. Και πάλι βλέπουμε ότι τα έσοδα ήταν από τα θέματα που απασχολούσαν τον Αρχιεπίσκοπο Δανιήλ.

   Η δέκατη, Συνοδική επιστολή (1781) απαγορεύει στους κληρικούς της Καρπάθου και τις Κάσου, να ανακατεύονται στις υποθέσεις που διαχειρίζονται οι πολιτικές αρχές του τόπου. "Τα μεν εκκλησιαστικά τοις εκκλησιαστικοίς, τα δε πολιτικά τοις πολιτικοίς επιτέτραπται". Και πάλι, ποια ήταν η αιτία αυτής της παρέμβασης μας είναι άγνωστη. Πιθανόν η επιστολή αυτή στάλθηκε μετά από παράπονα των κοινοτικών οργάνων των δύο νησιών, διότι οι παρεμβάσεις του Αρχιεπισκόπου ή κάποιων κληρικών θεωρήθηκαν ανεπίτρεπτες από τη Σύνοδο, πολύ πιο πέρα απ' όσα είχαν δικαίωμα να διαχειρίζονται, όπως για παράδειγμα τα θέματα της εκπαίδευσης. 

   Η δέκατη τέταρτη, Συνοδική επιστολή (1792) επί πατριάρχη Νεόφυτου, απευθύνεται στους Κασιώτες "Τώ εντιμοτάτω Σακελλίου της αγιωτάτης αρχιεπισκοπής Κάσου πρεσβυτέρου κυρ Ανδρέα, και χρησιμωτάτω Διακοβασίλη της Μοσχούλας και λοιποίς εντιμοτάτοις κληρικοίς, ευλαβεστάτοις ιερεύσι, χρησίμοις καραβοκυρίοις, και γέρουσι, και προεστώσι της νήσου ταύτης Κάσου, τέκνοις εν Κυρίω, αγαπητοίς της ημών μετριότητας — ευχετικώς...." και ζητά από αυτούς να αποσπάσουν με οποιονδήποτε τρόπο από τους Καρπάθιους κάποια έγγραφα - κεφάλαια τα οποία εξανάγκασαν τον Μητροπολίτη τους να υπογράψει με τη βία. Μόνον όταν αυτά παραδοθούν  και οι Καρπάθιοι δείξουν την αναγκαία υποταγή τους στον αρχιερέα τους "και κλίνωσι τον αυχένα οι Καρπάθιοι προς την Εκκλησίαν, τότε τα όσα έχουν και αυτοί παράπονα προς τον αρχιερέα τους, προβάλλοντές τα προς ημάς θέλουν αξιωθή εκκλησιαστικής ευμενείας, ωσάν οπού θέλομεν φροντίσει περί της διορθώσεως και ανέσεως έκαστον μέρους και ησυχίας...." τότε θα ακουστούν και τα δικά τους παράπονα για τον αρχιερέα τους και θα αντιμετωπιστούν ευμενώς... Η επιστολή σίγουρα προκαλεί απορίες, παράδειγμα με ποιον τρόπο θα μπορούσαν οι Κασιώτες να αποσπάσουν αυτές τις επιστολές από τους Καρπάθιους; Τι ήταν αυτά τα έγγραφα-κεφάλαια; Τελικά ποιο ήταν το αποτέλεσμα της όποια παρέμβασης των Κασίων; Σίγουρα εδώ είναι ορατή μια έντονη διαμάχη των αρχών της Καρπάθου με τον Αρχιεπίσκοπο Δανιήλ, την αιτία της οποίας δεν γνωρίζουμε. Την επόμενη πάντως χρονιά ο Δανιήλ παραιτείται και επιστρέφει στην Ιερά Μονή Αικατερίνης του Σινά. Πιθανόν η υπόθεση αυτή, να ήταν μια από τις αιτίες της παραίτησής του.

(1)  Το «Κοινόν της Καρπάθου» κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας αναφέρεται στο σύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης και τη συλλογική οργάνωση των κατοίκων του νησιού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

                            Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937

                               ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998

      ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ              ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ