Το πλιάτσικο της περιουσίας της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου και Κάσου.

Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης στο όρος Σινά

   Όπως είναι γνωστό, Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την περίοδο1764-1793, ήταν ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Μαζί του μετέφερε δεκατέσσερα Πατριαρχικά έγγραφα από τη θητεία του στην Κάρπαθο, τα οποία κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937. 

  Μπορεί οι περισσότερες από αυτές τις επιστολές να είναι δυσεξήγητες, διότι έχουμε τις απαντητικές επιστολές, αλλά μας λείπουν οι αρχικές επιστολές που έστειλε ο Δανιήλ για διάφορα θέματα που απασχολούσαν το νησί και απαντούσε το Πατριαρχείο. Υπάρχουν όμως και κάποιες επιστολές, αρκετά ενδιαφέρουσες, οι οποίες δεν είναι απαντητικές. Μέσα από αυτές τις επιστολές, θα επιχειρήσω να προσθέσω κάποιες ψηφίδες της ιστορίας της Καρπάθου, της περιόδου του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα.

  Σε αυτήν την εγγραφή θα παρουσιάσω τις επιστολές εκείνες που έχουν σχέση με την προσπάθεια του Αρχιεπισκόπου Δανιήλ, να επανακτήσει την περιουσία της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου και Κάσου, την οποία όπως συμπεραίνουμε είχαν σφετεριστεί με διάφορους τρόπους κάτοικοι των νησιών.

  (Η αρίθμηση των επιστολών έγιναν από τον κ. Βολίδη και υποδηλώνουν την χρονολογική σειρά λήψης τους)

  Η τρίτη επιστολή (1765) είναι του Πατριάρχη Σαμουήλ, ο οποίος και διατάσσει τους κατοίκους της Καρπάθου και Κάσου, ειδικά αυτούς που υπεξαίρεσαν αντικείμενα από την Αρχιεπισκοπή Καρπάθου μετά τον θάνατο του Παϊσίου (Αρχιεπίσκοπος της περίοδο 1760-1764), να τα παραδώσουν εις τον νέον τους αρχιεπίσκοπο, τον Δανιήλ. Η ποινή της μη υπακοής θα είναι ο αφορισμός, όχι μόνο γι' αυτούς που δεν επέστρεψαν τα υπεξαιρεμένα, αλλά και για εκείνους που γνωρίζουν τους κλέφτες και δεν τους μαρτυρούν. "Επειδή εμάθομεν ότι επί των ημερών του μακαρίτου κυρ Παϊσίου και ύστερον μετά θάνατον αυτού να εκλάπησαν και να εσφετερίσθησαν πολλά πράγματα διαφόρων ειδών, ου μόνον αυτού του κυρ Παϊσίου αλλά και της αρχιεπισκοπής αυτής ... και να υστερήθη  και να εξυγυμνώθη η αρχιεπισκοπή των ιδίων αυτής κτημάτων...οποίας ύλης και οποίου είδους είτε κινητά είτε ακίνητα, είτε εις άσπρα είτε εις άμφια..."        Στην επιστολή υπάρχει μια γενική αναφορά των υπεξαιρεθέντων, μάλλον δεν ευδοκίμησαν οι προσπάθειες επανάκτησής τους από τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ και ζήτησε τη βοήθεια του Πατριαρχείου. Η προσπάθειες του ξεκίνησαν την επόμενη χρονιά της ανάληψης των καθηκόντων του και σίγουρα δείχνει το εύλογο ενδιαφέρον του για το συμμάζεμα της περιουσίας της Αρχιεπισκοπής, μιας από αυτήν προερχόταν σημαντικό μέρος των εσόδων του. Δεν υπάρχει καμία παραπέρα αναφορά για το παραπάνω ζήτημα.

  Στην έκτη, Συνοδική επιστολή του (1777), δώδεκα χρόνια αργότερα, όταν Πατριάρχης ήταν ο Σωφρόνιος, οι κάτοικοι της Καρπάθου και της Κάσου προτρέπονται, όσοι κατέχουν από άκυρη αγορά ή δωρεά πράγματα ή κτήματα και μοναστήρια της Αρχιεπισκοπής από την εποχή, που Αρχιεπίσκοπος ήταν ο Καρπάθιος Νικηφόρος  (1736-1744), να τα επιστρέψουν για να μην αφορισθούν. Φαίνεται ότι ο αρχιεπίσκοπος Δανιήλ γνώριζε ότι εκκλησιαστική περιουσία παρατύπως βρισκόταν στα χέρια τρίτων και με τη βοήθεια του Πατριαρχείου, προσπάθησε να την ανακτήσει. Ο αφορισμός ήταν μια σοβαρή απειλή για τους θεοσεβούμενους και απόλυτα εξαρτημένους από το Πατριαρχείο, υπόδουλος Έλληνες. Εδώ έχουμε δημοσιευμένη όχι μόνον την πλήρη επιστολή, αλλά και ονομαστική αναφορά των ιδιοκτησιών που ζητά το Πατριαρχείο να επιστραφούν στην Αρχιεπισκοπή: "εν μονύδριον τιμώμενον επί ονόματι του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου και κείμενον εν τω χωρίω Ολύμπω κατά την τοποθεσίαν Πηλάδι λεγόμενον" το οποίο αγόρασε από τον αρχιεπίσκοπο Νικηφόρο ο μοναχός Κύριλλος και στη συνέχεια ιδιοποιήθηκε ως συγγενής του ο Βασίλης Καμπούρης, ο οποίος στη συνέχεια το έδωσε προίκα στην κόρη του. "έτι δε έτερον μονύδριον κείμενον εν τω αυτώ χωρίω, επ' ονόματι του Αγίου Νικολάου τιμώμενον" το οποίο πούλησε πάλι ο Νικηφόρος στον διάκονο Βασίλειο. "Ωσαύτος δε κι άλλον μονύδριον, κακείνο επ' ονόματι του Αγίου Νικολάου τιμώμενον και κείμενον εν τω χωρίο Μεγάλο(1) λεγόμενον, κατά την τοποθεσίαν Λάστον λεγόμενην" το οποίο ο Νικηφόρος χάρισε στον ανιψιό του Ιερόθεο, το οποίο στη συνέχεια πουλήθηκε σε κάποιον Μηνά για 200 γρόσια. "και δύο χωράφια και εις μύλος, της επαρχίας κτήματα" τα οποία πουλήθηκαν στον Οικονόμον(2) ανιψιό του. Τα χωράφια κληρονόμησε ο γιός του ο Διακο-Μιχάλης και τον μύλο η κόρη του. "Παρά δε ταύτα και άλλο μονύδριον του αγίου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου εν τω αυτώ χωρίο, κατά την τοποθεσίαν Βάσαις λεγάμενην" το οποίο όταν πέθανε ο ηγούμενος του μοναστηριού, το ιδιοποιήθηκε ο Πρωτοσύγγελος του Αρχιεπισκόπου Νικηφόρου.

  Η έβδομη επιστολή (1777) είναι το επιτίμιο(3) του Πατριάρχη, προς εκείνους τους κατοίκους της Καρπάθου, οι οποίοι δεν ομολόγησαν ούτε παρέδωσαν όσα αναφέρονται στην προηγούμενη επιστολή. Δεν γνωρίζω αν αφορά όλους ή μερικούς από τους παραπάνω, ούτε και το μέγεθος του επιτιμίου (ή μήπως τιμωρήθηκαν με αφορισμό, όπως και απειλήθηκαν;), καθότι δεν έχει δημοσιευτεί ολόκληρη την επιστολή. 

  Οι λόγοι που ώθησαν τον αρχιεπίσκοπο Νικηφόρο να πουλά, κυρίως σε συγγενικά του πρόσωπα, την περιουσία της Αρχιεπισκοπής δεν μας είναι γνωστοί. Ήταν για να αποκτήσει προσωπικό πλούτο, να εξυπηρετήσει δικούς του ανθρώπους ή για να χρηματοδοτήσει τις εκκλησιαστικές ανάγκες της επαρχίας του; Ο Γ.Μ. Μιχαηλίδης Νουάρος γράφει, ότι στο παλιό Μητροπολιτικό Μέγαρο, υπήρχε εντοιχισμένη λίθινη πινακίδα όπου έγραφε Καρπάθου Νικηφόρος 1930. Πιθανόν αυτή η πινακίδα να ήταν αναμνηστική και να υποδείκνυε ότι αυτός ήταν που ανακαίνισε κάποιο κτίριο της αρχιεπισκοπής (π.χ. το οίκημα που διέμενε) και σίγουρα χρειάζονταν χρήματα τα οποία η φτωχή Επαρχία του δεν τα διέθετε. Ίσως λοιπόν να χρειαζόταν έσοδα για έργα που έκανε, ίσως πάλι όχι.

  Οι προσπάθειες επανάκτησης της περιουσίας της Αρχιεπισκοπής, από την οποία είχε έσοδα ο εκάστοτε αρχιεπίσκοπος, σίγουρα δεν ήταν ανώδυνες για τον Δανιήλ και το πιο πιθανό είναι ότι τον έφεραν σε ισχυρή αντίθεση με τους παραπάνω κατοίκους, οι οποίοι θεωρούσαν πια δική τους περιουσία όλα τα παραπάνω αναφερόμενα. Και όπως καταλαβαίνουμε δεν ήταν κάποιοι φτωχοί ακτήμονες, αλλά άνθρωποι της τοπικής εξουσίας ή συγγενείς του πρώην Αρχιεπισκόπου Νικηφόρου, οι οποίοι δεν δίσταζαν να έλθουν σε ρήξη με τον τότε αρχιεπίσκοπό τους.

1. Μεγάλο χωριό : Το σημερινό Απέρι και Βωλάδα.

2. Οικονόμος :  τιμητικός εκκλησιαστικός τίτλος (οφφίκιο) που απονέμεται σε έγγαμους ιερείς ως αναγνώριση της προσφοράς και της διακονίας τους στην Εκκλησία. 

3. Επιτίμιο : Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, το επιτίμιο είναι μια πνευματική άσκηση ή περιορισμός που επιβάλλει ο πνευματικός στον πιστό κατά το μυστήριο της Εξομολόγησης. Τα επιτίμια που επέβαλλε ο Πατριάρχης για σοβαρά παραπτώματα ήταν ο αφορισμός, η καθαίρεση κληρικών και η ακοινωνησία.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 

Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937, σελ. 211-223

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ, ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998, ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ "ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑ" ΟΘΟΥΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. σελ. 417, 426-431, 435-438

                               Οι ορθόδοξοι Ιεράρχες της Καρπάθου 

                              Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο.

                         ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ              ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ