Παρεμβάσεις του Πατριαρχείου για οικονομικά και διοικητικά ζητήματα της επαρχίας Καρπάθου

χάρτης Καρπάθου
Mallet - Alain Manesson 1719

     Όπως είναι γνωστό, Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την
περίοδο1764-1793, ήταν ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Μαζί του μετέφερε δεκατέσσερα Πατριαρχικά έγγραφα από τη θητεία του στην Κάρπαθο, τα οποία κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937. 

  Σε αυτήν την εγγραφή θα παρουσιάσω τις επιστολές εκείνες που έχουν σχέση με διάφορα οικονομικά ή διοικητικά ζητήματα της Αρχιεπισκοπικής Καρπάθου και Κάσου και της επαρχιακής διοίκησης.

  (Η αρίθμηση των επιστολών έγιναν από τον κ. Βολίδη και υποδηλώνουν την χρονολογική σειρά λήψης τους)

  Η τέταρτη επιστολή είναι πατριαρχική και Συνοδική (1769). Αφορά έναν οικονομικό διακανονισμό, μεταξύ του Πατριαρχείου εκ μέρους της Επαρχίας Καρπάθου και του Συμιακού  Χατζηφώτη Χατζηκαλοδούκα. Ο δεύτερος είχε δανείσει την "άπορον" επαρχία Καρπάθου με το ποσόν των 575 γροσίων και αξίωνε ποσόν 2059 γροσίων. Η επιστολή την οποία υπογράφει ο Πατριάρχης Θεοδόσιος , η Σύνοδος και ο Συμιακός δανειστής, είναι εξοφλητική, με τη συμφωνία ότι τελικά το κοινόν της Καρπάθου(1) θα πληρώσει μόνο το αρχικό ποσό, δίχως τους παραπέρα τόκους.

  ...Ούτος ηξίου να λάβη παρά του Κοινού της επαρχίας Καρπάθου γρόσια 2059, προερχόμενα εκ δανεισθέντος υπ’ αυτού κεφαλαίου γροσίων 575 και του ανατοκισμού αυτών λαβών δε συμβιβαστικώς παρά της Μεγάλης Εκκλησίας (λόγω βοήθειας προς την απορούσαν επαρχίαν Καρπάθου) τα 575 γρόσια του κεφαλαίου, ως τα μόνα δίκαια, ωμολόγησε τελείαν εξόφλησιν πάσης απαιτήσεώς του έναντι της νήσου Καρπάθου...

   Είναι μια περίπτωση όπου οι αστικές διαφορές επιλύονται από τις θρησκευτικές αρχές και μάλιστα λόγω της σοβαρότητας αυτής, από το ανώτατο θρησκευτικό, δικαστικό όργανο. Το Πατριαρχείο, πιθανότατα με την προτροπή του αρχιεπισκόπου Δανιήλ, διαγράφει όλους τους τόκους. Όπως μας είναι γνωστό, η Κάρπαθος ήταν μια φτωχή επαρχία, όπου για κάποιον λόγο τον οποίο δεν γνωρίζουμε, αναγκάστηκε να δανειστεί από κάποιον τοκογλύφο της εποχής.

  Η πέμπτη επιστολή είναι συνοδική του 1777, όταν Πατριάρχης ήταν ο Σωφρόνιος. Σε αυτήν γίνεται ένας διακανονισμός μεταξύ των αντιπροσώπων της Καρπάθου και της Κάσου και του Αρχιεπισκόπου τους Δανιήλ, ο οποίος παρέστη στη Σύνοδο, να πληρώσουν στον Αρχιεπίσκοπο 1000 γρόσια αντί του ποσού των 1377 που κόστισαν τρία ταξίδια που έκανε αυτός για διάφορες υποθέσεις της Επαρχίας του. Όπως καταλαβαίνουμε τα έξοδα αυτά ήταν υποχρεωμένοι να τα πληρώνουν οι κάτοικοι των δύο νησιών, μαζί με τους φόρους προς το Πατριαρχείο, αλλά και τους Οθωμανικούς φόρους. Όλα αυτά το ποσά που έπρεπε κάθε χρόνο να καταβάλουν οι νησιώτες, σίγουρα τους έφερναν σε δύσκολη θέση, κυρίως τους Καρπάθιους των οποίων τα λίγα εισοδήματά τους προέρχονταν κυρίως από την καλλιέργεια της γης. 

    Η όγδοη, Συνοδική και Πατριαρχική επιστολή (1777) προτρέπει τους κατοίκους της Καρπάθου και της Κάσου, να βγάζουν δύο δίσκους το χρόνο στην εκκλησία για να μαζεύουν χρήματα υπέρ του αρχιεπισκόπου τους. Αυτό ζητείται επειδή ο αρχιεπίσκοπος δεν έχει άλλους πόρους ή έσοδα (φιλοδωρήματα), από εκείνα που παραδοσιακά δίνονταν στους επισκόπους σε άλλες περιοχές. Και πάλι βλέπουμε ότι τα έσοδα ήταν από τα θέματα που απασχολούσαν τον Αρχιεπίσκοπο Δανιήλ.

   Η δέκατη, Συνοδική επιστολή (1781) απαγορεύει στους κληρικούς της Καρπάθου και τις Κάσου, να ανακατεύονται στις υποθέσεις που διαχειρίζονται οι πολιτικές αρχές του τόπου. "Τα μεν εκκλησιαστικά τοις εκκλησιαστικοίς, τα δε πολιτικά τοις πολιτικοίς επιτέτραπται". Και πάλι, ποια ήταν η αιτία αυτής της παρέμβασης μας είναι άγνωστη. Πιθανόν η επιστολή αυτή στάλθηκε μετά από παράπονα των κοινοτικών οργάνων των δύο νησιών, διότι οι παρεμβάσεις του Αρχιεπισκόπου ή κάποιων κληρικών θεωρήθηκαν ανεπίτρεπτες από τη Σύνοδο, πολύ πιο πέρα απ' όσα είχαν δικαίωμα να διαχειρίζονται, όπως για παράδειγμα τα θέματα της εκπαίδευσης. 

   Η δέκατη τέταρτη, Συνοδική επιστολή (1792) επί πατριάρχη Νεόφυτου, απευθύνεται στους Κασιώτες "Τώ εντιμοτάτω Σακελλίου της αγιωτάτης αρχιεπισκοπής Κάσου πρεσβυτέρου κυρ Ανδρέα, και χρησιμωτάτω Διακοβασίλη της Μοσχούλας και λοιποίς εντιμοτάτοις κληρικοίς, ευλαβεστάτοις ιερεύσι, χρησίμοις καραβοκυρίοις, και γέρουσι, και προεστώσι της νήσου ταύτης Κάσου, τέκνοις εν Κυρίω, αγαπητοίς της ημών μετριότητας — ευχετικώς...." και ζητά από αυτούς να αποσπάσουν με οποιονδήποτε τρόπο από τους Καρπάθιους κάποια έγγραφα - κεφάλαια τα οποία εξανάγκασαν τον Μητροπολίτη τους να υπογράψει με τη βία. Μόνον όταν αυτά παραδοθούν  και οι Καρπάθιοι δείξουν την αναγκαία υποταγή τους στον αρχιερέα τους "και κλίνωσι τον αυχένα οι Καρπάθιοι προς την Εκκλησίαν, τότε τα όσα έχουν και αυτοί παράπονα προς τον αρχιερέα τους, προβάλλοντές τα προς ημάς θέλουν αξιωθή εκκλησιαστικής ευμενείας, ωσάν οπού θέλομεν φροντίσει περί της διορθώσεως και ανέσεως έκαστον μέρους και ησυχίας...." τότε θα ακουστούν και τα δικά τους παράπονα για τον αρχιερέα τους και θα αντιμετωπιστούν ευμενώς... Η επιστολή σίγουρα προκαλεί απορίες, παράδειγμα με ποιον τρόπο θα μπορούσαν οι Κασιώτες να αποσπάσουν αυτές τις επιστολές από τους Καρπάθιους; Τι ήταν αυτά τα έγγραφα-κεφάλαια; Τελικά ποιο ήταν το αποτέλεσμα της όποια παρέμβασης των Κασίων; Σίγουρα εδώ είναι ορατή μια έντονη διαμάχη των αρχών της Καρπάθου με τον Αρχιεπίσκοπο Δανιήλ, την αιτία της οποίας δεν γνωρίζουμε. Την επόμενη πάντως χρονιά ο Δανιήλ παραιτείται και επιστρέφει στην Ιερά Μονή Αικατερίνης του Σινά. Πιθανόν η υπόθεση αυτή, να ήταν μια από τις αιτίες της παραίτησής του.

(1)  Το «Κοινόν της Καρπάθου» κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας αναφέρεται στο σύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης και τη συλλογική οργάνωση των κατοίκων του νησιού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

                            Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937

                               ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998

      ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ              ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ

Το Πατριαρχείο, η Κάρπαθος και ο Λάμπρος Κατσώνης

   Συνεχίζουμε την παρουσίαση των δεκατεσσάρων Πατριαρχικών εγγράφων τα οποία μετέφερε μαζί του κατά την επιστροφή του στο Σινά ο Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την περίοδο 1764-1793, ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης. Τα έγγραφα αυτά κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937.  

Η ναυαρχίδα του Λάμπρου Κατσώνη,
Αθηνά της Άρκτου. Από τον Λυκούργο Κογεβίνα.
Πηγή: anemourion.blogspot.com

   Στην εγγραφή μας αυτή θα παρουσιάσουμε τη δέκατη τρίτη, Συνοδική επιστολή (1789) επί Πατριάρχη Νεόφυτου Ζ', η οποία είναι ιδιαιτέρως σημαντική, διότι μας αποκαλύπτει το Πατριαρχείο ως έναν θεσμό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ο οποίος όφειλε να υπερασπίζεται τα συμφέροντα της Υψηλής Πύλης και από την άλλη την διαφαινόμενη επιθυμία του λαού να συμμετάσχει τα προεπαναστατικά κινήματα, τα οποία θα έφερναν την πολυπόθητη ελευθερία στους υπόδουλους Έλληνες. Από τα γραφόμενά της συμπεραίνουμε ότι προηγήθηκαν κι άλλες με το ίδιο θέμα. Και σίγουρα αντίστοιχες επιστολές στάλθηκαν και στα άλλα νησιά του Αιγαίου.

  Η επιστολή αυτή είναι γραμμένη σε απόλυτα αυστηρό τόνο, αλλά και σε ύφος που υπενθυμίζει στον λαό της Καρπάθου και της Κάσου ότι είναι δούλοι (δουλικό χρέος) και οφείλουν πλήρη υπακοή, αφοσίωση και ευγνωμοσύνη στον Σουλτάνο. 

  ...Επειδή και καθώς προεγράψαμεν είναι από των ων ουκ άνευ δουλικά χρέη απαραίτητα και άφευκτα εις όλους τους πιστούς δούλους της κραταιάς βασιλείας, όπου υπό την σκιάν της οποίας απολαμβάνουν κάθε είδους ανέσεως και ησυχίας το να φέρωνται μετ’ άκρας πίστεως και ευπειθείας δεόμενοι του υπεραγίου Θεού εν πάση ώρα και στιγμή υπέρ της στερεώσεως, δόξης και μεγαλειότητας και διαμονής του κράτους και κλέους της πολυχρονίου κραταιάς βασιλείας, αγκαλά και ειχόν σοι γραφθή και πρότερον πολλάκις πατριαρχικαί και συνοδικαί σφοδραί επιστολαί, καθώς και εις όλους τους λοιπούς αρχιερείς, δηλωτικαί του χρέους οπού έχετε τόσον η αρχιερωσύνη σου, όσον και όλοι οι επαρχιώται σου εις το να φέρεσθε κατά την συνήθη ημίν άκραν πίστιν και σαδακάτι(1) και να προσφέρεσθε κατά πάντα με τρόπον σύμφωνον τη βασιλική βουλή, προσαρμόζοντες απαξάπαντα τα κινήματα υμών τη κραταιά θελήσει και διαθέσει...

  ...οπού να στοχασθήτε το χρέος της ευγνωμοσύνης οπού πρέπει να έχετε δια την ευζοτίαν οπού απολαμβάνετε υποκάτω υπό την κραταιάν σκέπην του υψηλού δοβλετίου, και όλοι σας, μικροί και μεγάλοι, νέοι και γέροντες, ιερωμένοι και λαϊκοί κατά το δουλικόν σας χρέος να φέρεσθε με κάθε λογής πίστιν προς τον κραταιότατον ημών άνακτα... 

 ...όθεν όστις κατά παραμικρόν τι σφάλλει εις τον βασιλέα του, αυτός σφάλλει και εναντιώνεται εις τας εντολάς του υψίστου...

  ...τούτο λοιπόν εκ τρίτου εις διάστημα εξήκοντα ημερών της πατριαρχείας μας δια του παρόντος ημετέρου πατριαρχικού και συνοδικού γράμματος πρώτον μεν σας προστάζομεν σφοδρώς, οπού να φυλάττετε με άκραν ευπείθειαν όλα τα ανωτέρω ειρημένα ως πιστοί ραγιάδες της κραταιάς βασιλείας...

(1) σαδακάτι: τουρκική λέξη που δηλώνει αφοσίωση

  Διατάσσει τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ να παρακολουθεί με κάθε θεμιτό ή αθέμιτο τρόπο τους κατοίκους της επαρχίας του, ώστε κανένας να μην μπαρκάρει σε κουρσάρικα πλοία. Να παρακολουθεί με επιμέλεια μήπως κάποιος στρατολογεί τους χριστιανούς της επαρχίας του ή διακινεί σχετικά έγγραφα. Αν βρεθεί κάποιος άγνωστος καλόγερος στην επαρχία του, δίχως δηλωτικά Πατριαρχικά έγγραφα, να τον στείλει σιδηροδέσμιο στην Κωνσταντινούπολη με πλήρη αναφορά για να τον παραδώσουν στην Υψηλή Πύλη. Οτιδήποτε σχετικό υποπέσει στην αντίληψη του να το αναφέρει εγγράφως για να το κοινοποιήσουν αμέσως στους Τούρκους. 

 ...μεν ακούση, ότι εις τα αυτόθι περιέρχοντα μερικά κουρσάρικα πλοία εχθρών της κραταιάς βασιλείας...

 ...και η αρχιερωσύνη σου με αδιάκοπον αγρυπνίαν να περιεργάζεσαι, να ερευνάς εμμέσως και αμέσως, κρυ(πτ)ώς και φανερώς, οπού να μην τύχη και κανένας των επαρχιωτών σου δελεαζόμενος μόνον και μόνον από αισχροκέρδειαν υπάγη εις την δούλευσιν των ρηθέντων εχθρικών πλοίων, ή μήπως εκ μέρους των πολεμίων προχωρήση εις τους αυτόθι επαρχιώτας σου χ(ριστι)ανούς εγγράφως ή αγράφως κανένα ζιζάνιον, ή, εν συντόμω, ακολουθήση κανένα τι εναντίον της υψηλής θελήσεως του πολυχρονίου αυθέντου μας και ερευνώντας περί τούτου με λεπτομερή ακρίβειαν να εξετάζης επιμελώς να μην τύχη, ο μη γένοιτο, και προχωρήση κανένας με τρόπον μετασχηματισμένον ή άλλως πως επί ματαίω σκοπώ του να απατήση και να δελεάση κανένα τάχα των πιστών χ(ριστ)ανών, και, αν φανή κανένα τι τοιούτον, ευθύς και χωρίς αναβολής καιρού να πιάνης τον τ(ο)ιούτον μάταιον άν(θρωπ)ον και τα τοιαύτα άκαρπα γράμματα, γράφοντας προς ημάς εν τάχει ασφαλώς περί της υποθέσεως ταύτης· και προσέτι εις όποιον μέρος της επαρχίας σου εύρης κανένα καλόγηρον αφανή και αγνώριστον, μη έχοντα εις χείρας του ημέτερα πατριαρχικά γράμματα δηλωτικά της αιτίας διά την οποίαν περιφέρεται εις τα αυτόθι ευθύς κατά τον προ ήδη δύο χρόνων προσταλέντα σοι υψηλόν προσκυνητόν ορισμόν να τον πιάνης και σιδηροδέσμιον να τον εξαποστέλλης ασφαλώς εις Κωνσταντινούπολη με γιασακσήν(2) σου γράφοντας προς ημάς εν πλάτει περί αυτού, οπού να τον εμφανίζωμεν και να τον εγχειρίζωμεν και ημείς εις την υψηλήν πόρταν και απλώς ειπείν να προσέχης καλώς, οπού αν τύχη και ήθελε ακολουθήσει καμμία οποιαδήποτε υπόθεσις εις τα αυτόθι, οπού να πρέπη να αναφερθή εις την υψηλήν πόρταν, αμέσως κατά το δουλικόν σου χρεωστικόν σαδακάτι να την φανερώνης προς ημάς δια γράμματός σου, οπού και ημείς να το εμφανίζωμεν προς τους πολυχρονίους μας αυθέντας· 

(2) γιασακσής είναι ο φύλακας, ο σωματοφύλακας

  Υπενθυμίζει με τρόπο που δεν σηκώνει αντίρρηση στον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ, ποιον υπηρετούν (Προσέξτε παρακάτω τα επίθετα με τα οποία χαρακτηρίζει τον Σουλτάνο και τη βεβαιότητα ότι ο Θεός τον προστατεύει). Επιπλέον του τονίζει για μία ακόμα φορά ότι όλα τα καλά που απολαμβάνει τα οφείλει στον Σουλτάνο (τον κραταιότατον ημών άνακτα), κι ως εκ τούτου αυτός είναι υποχρεωμένος να τον υπηρετεί με όλο το είναι του.

  ...Τώρα λοιπόν, οπού με την θεία συνάρσει ευτυχή και ευδαίμονα βασιλείαν του κραταιοτάτου και ευμενεστάτου, αηττήτου και ακαταμαχήτου, δικαιοτάτου και ευσπλαχνικωτάτου ημών άνακτος (ον Κ(ύριο)ς κρατύνοι και ενισχύοι και περιέποι ως κόρην οφθαλμού μετά του υπερτάτου επιτρόπου και παντός του πανεκλάμπρου αυτού δοβλετίου, υποτάττων υπό τους πόδας αυτού πάντα εχθρόν καί πολέμιον) οι ζέφυροι της δικαιοσύνης εσκορπίσθησαν πανταχού και αι ακτίνες του ηλίου της ευσπλαχνίας ελάμπρυναν τους οφθαλμούς κάθε τάξεως αν(θρώπ)ων, πληροφορημένη ούσα η αρχιερωσύνη σου μετά των επαρχιωτών σου, ότι υπό την σκέπην του κράτους του και απάντων των πολυχρονίων αυθεντών μας, ον τρόπον μικροί και μεγάλοι απολαμβάνουν κάθε είδους άνεσιν και ησυχίαν, ούτω και εσείς θέλετε ευεργετείσθαι με απείρους χειμάρρους ελέους και ευχαριστίας αποδίδοντες ευχαριστίας και δοξολογίας τω υψίστω δια την άπειρον του αυτήν ευσπλαχνίαν και ευεργεσίαν και καταγινόμενοι εν παντί καιρώ εις τας ενθέρμους ευχάς της στερεώσεως και μέχρι συντέλειας διαμονής της ημών κραταιάς βασιλείας να προσφέρεσθε και εις το εξής, καθώς και μέχρι τούδε με το σύνηθες εκείνο σαδακάτι και πίστιν να δεικνύετε άκραν ευπείθειαν και υποταγήν εις τας βασιλικάς προσταγάς, να επιμελήσθε μεγάλως εις το να προσαρμόζετε όλα σας τα κινήματα με την βασιλικήν θέλησιν και υψηλήν βουλήν, να απέχετε από κάθε τι εναντίον του απαιτουμένου τρόπου να συναγωνίζεσθε μα ακάμα[ν]τον προθυμίαν εις την εκτέλεσιν όλων των βασιλικών υποθέσεων, οπού απαιτούνται από το αυτόθι υπήκοον, και εν συντόμω να εκτελήτε όλα τα αναγκαία της κατ’ εντολήν θείαν χρεωστουμένης δουλείας, υποκλίσεως, πίστεως και υποταγής εις τον κραταιότατον ημών άνακτα...

  Απειλεί ευθέως και τον αρχιεπίσκοπο και τους συμπατριώτες του (πιστούς ραγιάδες). Επιπλέον αφορίζει όποιους δεν υπακούσουν την εντολή του Πατριαρχείου σε όλη της την έκταση, τους θεωρεί έκπτωτους από το γένος (των Ελλήνων) και τέλος τους καταριέται, όχι όμως μόνο αυτούς, αλλά και τα παιδιά τους, το σπίτι τους και την περιουσία τους(!)

   ...ότι αν ίσως κανένας από τους αυτόθι ραγιάδες της κραταιάς βασιλείας ήθελε φθάσει εις τόσην αθεοφοβίαν και ασυνειδησίαν, οπού ο μη γένοιτο, να παρεκτραπή κατά τι από το δουλικόν του χρέος ή να υπάγη εις την δούλευσιν εκείνων των πλοίων των εχθρών του πολυχρονίου ημών άνακτος, το τοιούτον θέλει προξενήσει μεγάλην βλάβην και εις την αρχιερωσύνην σου και εις όλους τους συμπατριώτας του και πιστούς ραγιάδες'...

  ...Ιδού λοιπόν και εκ τρίτου εντελλόμεθα ταύτα υμίν σφοδρώς και απαραιτήτως, έπειτα δε αποφαινόμεθα συνοδικώς, ίνα όστις και οποίος των αυτόθι χ(ριστι)ανών, μικρός ή μέγας, ιερωμένος ή λαϊκός παρακούση κατά τι εις κανένα από τα προγραφθέντα και ανωτέρω ειρημένα, και δεν φυλάξη εις όλα και κατά πάντα την δουλικήν του ευπείθειαν και σαδακάτι εις τον κραταιότατον ημών άνακτα, ή υπάγη εις την δούλευσιν των ειρημένων εχθρικών καραβιών, ή αν ίσως και καταλάβη κανένα τέτοιον, οπού να έχη κακόν σκοπόν, και δεν τον φανερώση ή δεν τον παραδώση εις (τον) κατά τόπον ζαπίτη(3), όλους τους τοιούτους τους έχομεν εκπτώτους από το σύστημα του γένους μας και αφωρεσμένους παρά Θ(εο)ύ και κατηραμένους και ασυγχωρήτους και αλύτους μετά θάνατον να είναι η κατάρα του Θ(εο)ύ εις τους οίκους τους και εις τα παιδιά τους και εις τα υπάρχοντά τους και προκοπήν νά μην ιδούν εις όλην την ζωήν τους και να έχουν τας άρας όλων των απ’ αϊώνος αγίων της εκκλησίας πατέρων...

  (3) ζαπίτης, ο αστυνόμος.

  Τέλος διατάσσει η επιστολή αυτή να αντιγραφεί και μοιραστεί σε κάθε χωριό για να διαβαστεί στους κατοίκους. 

  Αν και γνωρίζουμε το ασφυκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ήταν αναγκασμένο το Πατριαρχείο να λειτουργεί, μας κάνει δεινή εντύπωση το ύφος της επιστολής, που δείχνει τον ξεπεσμό του Έθνους μας επί Τουρκοκρατίας, αλλά και τον εξευτελισμό που έπρεπε να υπομένει ο ανώτατος εκπρόσωπος των Ρωμιών, για να μην δυσαρεστήσει τους Οθωμανούς και να αποσοβήσει τον κίνδυνο να ξεσπάσουν τον θυμό τους πάνω στους Έλληνες νησιώτες. 

Λάμπρος Κατσώνης

  Ποιοι ήταν όμως αυτοί οι Κουρσάροι, οι οποίοι προκάλεσαν την οργή του Πατριαρχείου και την τόσο εκφοβιστική επιστολή προς τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ και το ποίμνιο του; Κατά τη γνώμη μου πρέπει να ήταν ο στολίσκος του Λάμπρου Κατσώνη, ο οποίος ακόμα δρούσε αυτόνομα συμμετέχοντας στον δεύτερο Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1787-1792 επί Αικατερίνης της Μεγάλης και ο οποίος στρατολογούσε ναύτες από τον Ελλαδικό χώρο. Μάλιστα μας είναι γνωστό ότι στις 20 Αυγούστου του 1788 στα νερά της Καρπάθου ήλθε αντιμέτωπος με ισχυρότερο Οθωμανικό στόλο, τον οποίο και κατατρόπωσε. Η Ναυμαχία αυτή έχει περάσει στην ιστορία, ως η Ναυμαχία της Καρπάθου, και για τη νίκη του αυτή προήχθη σε υποχιλίαρχο ενώ ο στόλος του ονομάστηκε "στόλος της Ρωσικής αυτοκρατορίας" μετά από διαταγή της αυτοκράτειρας Αικατερίνης.

  Το ότι ο Αγώνας του Λάμπρου Κατσώνη, παρά τον φόβο που έτρεφαν απέναντι στην Υψηλή Πύλη, είχε ενθουσιάσει τους νησιώτες μας, γίνεται εύκολα κατανοητό, μιας και στα χρόνια που έδρασε στο Αιγαίο, είχε γίνει ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων. Για πρώτη φορά πίστεψαν ότι ήταν δυνατή η ελευθερία τους και μάλιστα στηριζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις. Και ο απόηχος της δράσης του σίγουρα είχε συνεπάρει και τους Καρπάθιους. Απόδειξη αυτού είναι το Δημοτικό τραγούδι της Καρπάθου, από τα λίγα που αναφέρονται σε αυτόν τον ήρωα των προεπαναστατικών κινημάτων.

   Του Λάμπρου Κατσώνη

Ανάμεσα στην Άνδρο κι απ΄ όξω από τη Τζια

εβρέθηκε ο Λάμπρος κι ο καπετά πασιάς

κι ο Λάμπρος ο καημένος εχάρηκε πολλά,

απού 'βρήκεν εμπρός του Τούρκο να πολεμά.

Τρεις μέρες πολεμούσε, όλο με τη φωτιά,

πάνω στις τρεις ημέρες εβγάλα τα σπαθιά

΄πού το πολύ κανόνι κι από το ταραμό,

του Λάμπρου το καράβι εκάλαρε νερό.

-Μάινα, σκύλε Λάμπρο, τις παντιέρες σου,

να μη σε πάρω σκλάβο με τους λεβέντες σου.

-Δεν κλαίω το καράβι, μήτε τη συρμαγιά

μον' κλαίω τους λεβέντες που 'ταν καλά παιδιά.

                                                          

Γκραβούρα από το αρχείο της Μαριγούλας Κρητσιώτη

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937

                               ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998

Στα Νεότερα χρόνια Ιστορία Στ΄Δημοτικού ΟΕΔΒ 2004 σελ. 78

Λάμπρος Κατσώνης - Η ναυμαχία της Καρπάθου

ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ                                 ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ

Μολυβδόβουλλον κοινοποίησης και επικύρωσης αρχιεπισκόπου Καρπάθου και Κάσου

   Συνεχίζουμε την παρουσίαση των δεκατεσσάρων Πατριαρχικών εγγράφων τα οποία μετέφερε μαζί του κατά την επιστροφή του στο Σινά ο Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την περίοδο 1764-1793, ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης. Τα έγγραφα αυτά κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937. 

Πατριάρχης Σαμουήλ Χαντζερής

  Σε αυτήν μας την εγγραφή θα παρουσιάσουμε την δεύτερη επιστολή, η
οποία είναι μολυβδόβουλλον του οικουμενικού Πατριάρχη Σαμουήλ του έτους 1764. Με αυτό κοινοποιεί και επικυρώνει την εκλογή του αρχιεπισκόπου Καρπάθου Δανιήλ μετά του θανάτου του προκατόχου του Παϊσίου. Να μην ξεχνάμε, ότι όπως είδαμε στην εγγραφή Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο, οι αρχιεπισκοπικοί και Πατριαρχικοί θρόνοι δίνονταν από τον εκάστοτε Σουλτάνο επί πληρωμή και η Πατριαρχική Σύνοδος απλώς κοινοποιούσε και επικύρωνε την απόφασή του. Ως εκ τούτου στο ιστολόγιο μας θα έχουμε υπόδειγμα διοικητικής πράξης ορισμού Αρχιεπισκόπου επί Τουρκοκρατίας (Μπεράτι) και υπόδειγμα επικύρωσης από τον Πατριάρχη και τη Σύνοδο (Μολυβδόβουλλον).

 Το Μολυβδόβουλλον (ή μολυβδόβουλο) ήταν η διπλή μολύβδινη σφραγίδα που χρησιμοποιούνταν για να πιστοποιείται την αυθεντικότητα της αλληλογραφίας και η εγκυρότητα κρατικών ή ιδιωτικών εγγράφων. Είχε δε δύο πλευρές. Η συγκεκριμένη μολύβδινη βούλα από την μια πλευρά έχει την εικόνα της Θεοτόκου όπου κρατά τον Χριστό ως βρέφος. Στα κεφάλια τους γράφει ΜΡ ΘΥ (μήτηρ Θεού) και ΙC ΧC (Ιησούς Χριστός). Στην αντίστροφη  πλευρά, πάνω είχε το Πατριαρχικό Στέμμα και κάτω από αυτό το όνομα και τον πλήρη τίτλο του Πατριάρχη Σαμουήλ με το έτος της ενθρόνισής του (ΑΨΞΓ' =1763). Ως εκ τούτου κάθε έγγραφο που φέρει τέτοια σφραγίδα λέγεται μολυβδόβουλλον.

  Εξαιτίας της σπουδαιότητας της επιστολής, αν και γραμμένη στην λόγια, αρχαΐζουσα γλώσσα της εκκλησίας και ακολουθούσε έναν συγκεκριμένο τυπολογικό χαρακτήρα, θα την δημοσιεύσουμε ολόκληρη. Αναφέρονται οι Ιεράρχες που συγκροτούσαν τη Σύνοδο της εποχής εκείνης, αναφέρεται ο λόγος της αντικατάστασης του αρχιεπισκόπου Καρπάθου και Κάσου, εξαίρει τις ικανότητες του νέου αρχιεπισκόπου Δανιήλ και του δίνει οδηγίες για το πως πρέπει να ποιμαίνει τον λαό της επαρχίας του, τον εξουσιοδοτεί στις αναγκαίες ιερατικές πράξεις και του θυμίζει ότι πρέπει να φροντίζει την περιουσία της επαρχίας του.

 + Σαμουήλ ελέω Θ(εο)ύ αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης, και οικουμενικός π(ατ)ριάρχης. 

  Φύσει που και έθει ανέκαθεν το των ανθρώπων γένος διαρρήδην εσχη- κέναι φαίνεται το άρχειν καί άρχεσθαι. Και φύσει μεν, επεί και εν αυτώ τω σώματι το μεν άρχον, το δε αρχόμενον· έθει δε δια τας έξω αρχάς, ηγεμονίας τε και βασιλείας. Ο δε της σωτηρίας ημών καθηγητής, ο θεάνθρωπος Σωτήρ και Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ο θεώσας τον άν(θρωπ)ον και μεσίτης Θεού τε και αν(θρώπ)ων γεγονώς, χάριτι και δωρεά του αγίου Πνεύματος επαφήκεν ημίν την αρχιερατικήν προστασίαν. Θεόσδοτος δ’ουν και θεοπαράδοτος ούσα ημίν αλληλοδιαδόχως η προστασία αυτή, πρώτως μεν και κυρίως τω αιτίω την υπεροχήν έχει, δεύτερον δε τω υποκειμένω και γαρ ου περί τα ρέοντα και κάτω μένοντα η εν νόμω θείω αρχή αύτη, αλλά περί τας ακηράτους ουσίας, τας ψυχάς δηλαδή των αν(θρώπ)ων, τέλος έχουσα σώσαι τον άν(θρωπ)ον καθαρτικαίς μεθόδοις και διδασκαλίαις, πτερώσαι ψυχήν και αρπάσαι κόσμου και δούναι Θεώ και, το κεφάλαιον, Θεόν ποιήσαι κατά τον θείον Γρηγόριον, ης ουδέν άλλο των εν τω κόσμω τιμαλφέστερον τε και αναγ- καιότερον. Ούτως ουν αναγκαιοτάτης και σωστικωτάτης διατελούσης απανταχού της αρχιερατικής αξίας και χάριτος, καθ’ όσον και ψυχή τω σώματι προς το ζην αναγκαία καθέστηκεν, η μετριότης ημών, άτε τη π(ατ)ριαρχική περιωπή ελέει Θεού ενιδρυθείσα και κρείττονι επιπνοία της εξ ύψους θείας προνοίας τους οίακας του οικουμενικού και πάγκοινου σκάφους εγχειρισθείσα και χρέος απαραίτητον έχουσα αγρύπνοις ομμάτων επιβολαίς ενατενίζειν και εφοράν, ώστε μηδεμίαν των ευσεβών παροικιών των υποκειμένων τω αγιωτάτω τουτωί π(ατ)ριαρχικώ τε και αποστολικώ θρόνω της τοιαύτης χαριτεμβρύτου πηγής, αγιαστικής τε και φωτιστικής χάριτος εν χήτει καθίστασθαι και άμοιρον διαμένειν της προσφόρου αρχιερατικής προστασίας και πν(ευματ)ικής κηδεμονίας τε και επισκέψεως, καταλαβούσα την αγιωτάτην αρχιεπισκοπήν Καρπάθου και Κάσου εν στερήσει γνησίου προστάτου και αρχιερέως εναπολειφθείσαν, ως του εν αυτή αρχιερατικώς προϊσταμένου κυρ Παϊσίου θανάτω φυσικώ το ζην εκμετρήσαντος και προς τας αιωνίους σκηνάς εισελάσαντος, ου μετρίαν κατεβάλετο φροντίδα επί τω εξελέσθαι και ευρείν τον αξίως προστησόμενον της αρχιεπισκοπής ταύτης, ίνα μη επί πολύ ούτως ευρί- σκηται. Διό και ψήφων κανονικών γεγενημένων, αδεία και προτροπή ημετέρα, υπό των ενταύθα εν (τή) βασιλευούση παρευρεθέντων ιερωτάτων συναδελφών ημών αρχιερέων και υπερτίμων, του Δέρκων κυρ Διονυσίου, έχοντος και τας γνώμας του Κυζίκου κυρ Γερασίμου, του Νικομηδείας κυρ Νικηφόρου, του Νίκαιας κυρ Ανθίμου, του Χαλκηδόνος κυρ Ιωαννικίου, του Αθηνών κυρ Βαρθολομαίου, του Κρήτης κυρ Γερασίμου, του Σμύρνης κυρ Νεοφύτου και του Διδυμοτείχου κυρ Νεοφύτου· του Προύσης κυρ Μελετίου, έχοντος και τας γνώμας του Μιτυλήνης κυρ Ανθίμου, του Μεσημβρίας κυρ Ανθίμου και του Προικοννήσου κυρ Ανανίου, του Φαναρίου κυρ Θεοκλήτου, προκέκριται και των άλλων προετιμήθη ο οσιώτατος εν ιερομονάχοις κυρ Δανιήλ, ανήρ τίμιος και κόσμιος και θεοσεβής, πραότητι και σεμνότητι διαπρέπων και πολλαίς άλλαις αρεταίς κεκοσμημένος, θεοσεβεία τε συντεθραμμένος και εξ απαλών ονύχων το αγγελικόν ημφιεσμένος σχήμα και διαγωγήν ενδεικνύμενος την πρέπουσαν τω αγγελικώ σχήματι και δυνάμενος π(ατ)ρικαίς νουθεσίαις, ταις από γλώττης παραινέσεσι και τω κατ’ αυτόν εκ των πράξεων υποδείγματι κοσμήσαι την ήδη εμπιστευθείσαν αυτώ θεόθεν αρχιεπισκοπήν και προς νομάς σωτηρίους ποδηγετήσαι το εν αυτή λογικόν του Χ(ριστο)ύ ποίμνιον. Ουτος τοίνυν τή χάριτι και δυνάμει και εξουσία του παναγίου και τελεταρχικού καί πανσθενουργού πν(εύματο)ς αποκατέστη ήδη παρ’ ημών αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου ο εν αγίω πν(εύματ)ι αγαπητός αδελφός και συλλειτουργός κυρ Δανιήλ απελθείν εις την θεόθεν αυτώ λαχούσαν ταύτην αρχιεπισκοπήν και μετά πάντων των υποκειμένων αυτή χωρίων και ενοριών απασών και ποιμαίνειν κανονικώς το εμπιστευθέν αυτώ λογικόν του Χ(ριστο)ύ ποίμνιον, ποδηγετείν τε και διδάσκειν τον εν αυτή χριστώνυμον λαόν ταις τε από γλώττης π(ατ)ρικαίς νουθεσίαις και ταις από του ιδίου βίου χειραγωγίαις, αγρυπνείν τε υπέρ αυτού και της σωτηρίας αυτού φροντίζειν καταρτίζων αυτόν δια της άνωθεν θείας χειραγωγίας και αντιλήψεως και τα πάντα τοις πάσι γινόμενος κατά το αποστολικόν φάναι λόγιον, ίνα πάντας ή τους πλείονας κερδήση και προσαγάγη Θεώ λαόν περιούσιον, και ευλογείν και αγιάζειν αυτόν και πάντα τα αρχιερατικά εκτελείν μετά της του ιερού συνθρόνου εγκαθιδρύσεως, ως γνήσιος αρχιερεύς αυτής της επαρχίας και αρχιεπίσκοπος κανονικός· αναγνώστας σφραγίζειν εν αυτή και εν πάση τη ενορία ταύτης, υποδιακόνους χειροτονείν και ιεροδιακόνους και εις το του πρεσβυτέρου αξίωμα προβιβάζειν, πν(ευματ)ικούς πατέρας εγκαθιστάν δι' οικείων ενταλμάτων, θείους τε και ιερούς ναούς καθιερούν επί στ(αυ)ροπηγίω τω εαυτού και πάντα τάλλα τα τοις αρχιερεύσιν ανήκοντα διαπράττειν αναντιρρήτως και ανεμποδίστως· δεσπόζειν τε και κυριεύειν απάντων των της αρχιεπισκοπής κτημάτων και αφιερωμάτων κινητών τε και ακινήτων, ωσαύτως και των εν αυτή εκκλησιών, και εξουσιάζειν απάντων κατά τους θείους και ιερούς κανόνας και επιμελείσθαι των προς αύξησιν αυτών και βελτίωσιν οφειλόντων και πάντων των εν αυτή τη επαρχία ευρισκομένων εντιμοτάτων κληρικών, ευλαβεστάτων ιερέων, χρησιμωτάτων αρχόντων και παντός του χριστωνύμου λαού την προσήκουσαν απονέμειν αυτώ τιμήν και ευλάβειαν, φιλοφροσύνην τε και δεξίωσιν, καί μνημονεύειν του κανονικού αυτού ονόματος εν πάσαις ταις ιεραίς τελεταίς, ως νενόμισται, και πείθεσθαι αυτώ και υπείκειν ολοψύχως, εφ’ οις αν αυτοίς επιτάττοι θεαρέστοις εντάλμασι, πειθηνίως τε και αλογοπραγήτως παρέχειν τα ανήκοντα αυτώ εκκλησιαστικά δικαιώματα, τα από τε κανονικών και εμβατικίων των ιερέων, συνοικεσίων, πανη- γύρεων, ζητειών και των λοιπών συνήθων τω τόπω, συντρέχειν τε και βοηθείν αυτώ λόγω και έργω και κατ’ ουδέν αντιφέρεσθαι ατάκτως· η γαρ προς αυτόν τιμή και ευλάβεια προς την ημών ανάγεται μετριότητα και δι’ αυτής εις Θ(εό)ν, ου τόπον έσχηκεν ο αρχιερεύς επί γης. Ος δ’ αν ευρεθή παρά ταύτα ποιών και κατά τι αυτώ εναντιούμενος, ο τοιούτος της τε παρά Θεού οργής και αγανακτήσεως πειραθήσεται και παρά της ημών μετριότητος βαρυτάτοις επιτιμίοις καθυποβληθήσετ(αι), ως αλαζών και ανυπότακτος και καταφρονητής της εκκλησίας. Επί τούτοις γάρ άπασιν απολέλυται τη αυτού Ιερότητι και η παρούσα πράξις εις μόνιμον και διηνεκή την ασφάλειαν, έτ(ει) ,αψξδ εν μηνί Νοεμβρίω, ινδικτιώνος ιβας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 

Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937, σελ. 211-223

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ, ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998, ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ "ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑ" ΟΘΟΥΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. σελ. 417, 426-431, 435-438

                               Οι ορθόδοξοι Ιεράρχες της Καρπάθου 

                              Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο.

                         ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ              ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ

Το πλιάτσικο της περιουσίας της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου και Κάσου.

Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης στο όρος Σινά

   Όπως είναι γνωστό, Αρχιεπίσκοπος Καρπάθου και Κάσου την περίοδο1764-1793, ήταν ο Σιναΐτης Ιερομόναχος Δανιήλ. Αυτός παραιτήθηκε από το αρχιερατικό του αξίωμα, για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Μαζί του μετέφερε δεκατέσσερα Πατριαρχικά έγγραφα από τη θητεία του στην Κάρπαθο, τα οποία κατέγραψε, αντέγραψε, φωτογράφισε και τελικά δημοσίευσε ο καθηγητής Θεμιστοκλής Βολίδης το 1937. 

  Μπορεί οι περισσότερες από αυτές τις επιστολές να είναι δυσεξήγητες, διότι έχουμε τις απαντητικές επιστολές, αλλά μας λείπουν οι αρχικές επιστολές που έστειλε ο Δανιήλ για διάφορα θέματα που απασχολούσαν το νησί και απαντούσε το Πατριαρχείο. Υπάρχουν όμως και κάποιες επιστολές, αρκετά ενδιαφέρουσες, οι οποίες δεν είναι απαντητικές. Μέσα από αυτές τις επιστολές, θα επιχειρήσω να προσθέσω κάποιες ψηφίδες της ιστορίας της Καρπάθου, της περιόδου του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα.

  Σε αυτήν την εγγραφή θα παρουσιάσω τις επιστολές εκείνες που έχουν σχέση με την προσπάθεια του Αρχιεπισκόπου Δανιήλ, να επανακτήσει την περιουσία της Αρχιεπισκοπής Καρπάθου και Κάσου, την οποία όπως συμπεραίνουμε είχαν σφετεριστεί με διάφορους τρόπους κάτοικοι των νησιών.

  (Η αρίθμηση των επιστολών έγιναν από τον κ. Βολίδη και υποδηλώνουν την χρονολογική σειρά λήψης τους)

  Η τρίτη επιστολή (1765) είναι του Πατριάρχη Σαμουήλ, ο οποίος και διατάσσει τους κατοίκους της Καρπάθου και Κάσου, ειδικά αυτούς που υπεξαίρεσαν αντικείμενα από την Αρχιεπισκοπή Καρπάθου μετά τον θάνατο του Παϊσίου (Αρχιεπίσκοπος της περίοδο 1760-1764), να τα παραδώσουν εις τον νέον τους αρχιεπίσκοπο, τον Δανιήλ. Η ποινή της μη υπακοής θα είναι ο αφορισμός, όχι μόνο γι' αυτούς που δεν επέστρεψαν τα υπεξαιρεμένα, αλλά και για εκείνους που γνωρίζουν τους κλέφτες και δεν τους μαρτυρούν. "Επειδή εμάθομεν ότι επί των ημερών του μακαρίτου κυρ Παϊσίου και ύστερον μετά θάνατον αυτού να εκλάπησαν και να εσφετερίσθησαν πολλά πράγματα διαφόρων ειδών, ου μόνον αυτού του κυρ Παϊσίου αλλά και της αρχιεπισκοπής αυτής ... και να υστερήθη  και να εξυγυμνώθη η αρχιεπισκοπή των ιδίων αυτής κτημάτων...οποίας ύλης και οποίου είδους είτε κινητά είτε ακίνητα, είτε εις άσπρα είτε εις άμφια..."        Στην επιστολή υπάρχει μια γενική αναφορά των υπεξαιρεθέντων, μάλλον δεν ευδοκίμησαν οι προσπάθειες επανάκτησής τους από τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ και ζήτησε τη βοήθεια του Πατριαρχείου. Η προσπάθειες του ξεκίνησαν την επόμενη χρονιά της ανάληψης των καθηκόντων του και σίγουρα δείχνει το εύλογο ενδιαφέρον του για το συμμάζεμα της περιουσίας της Αρχιεπισκοπής, μιας από αυτήν προερχόταν σημαντικό μέρος των εσόδων του. Δεν υπάρχει καμία παραπέρα αναφορά για το παραπάνω ζήτημα.

  Στην έκτη, Συνοδική επιστολή του (1777), δώδεκα χρόνια αργότερα, όταν Πατριάρχης ήταν ο Σωφρόνιος, οι κάτοικοι της Καρπάθου και της Κάσου προτρέπονται, όσοι κατέχουν από άκυρη αγορά ή δωρεά πράγματα ή κτήματα και μοναστήρια της Αρχιεπισκοπής από την εποχή, που Αρχιεπίσκοπος ήταν ο Καρπάθιος Νικηφόρος  (1736-1744), να τα επιστρέψουν για να μην αφορισθούν. Φαίνεται ότι ο αρχιεπίσκοπος Δανιήλ γνώριζε ότι εκκλησιαστική περιουσία παρατύπως βρισκόταν στα χέρια τρίτων και με τη βοήθεια του Πατριαρχείου, προσπάθησε να την ανακτήσει. Ο αφορισμός ήταν μια σοβαρή απειλή για τους θεοσεβούμενους και απόλυτα εξαρτημένους από το Πατριαρχείο, υπόδουλος Έλληνες. Εδώ έχουμε δημοσιευμένη όχι μόνον την πλήρη επιστολή, αλλά και ονομαστική αναφορά των ιδιοκτησιών που ζητά το Πατριαρχείο να επιστραφούν στην Αρχιεπισκοπή: "εν μονύδριον τιμώμενον επί ονόματι του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου και κείμενον εν τω χωρίω Ολύμπω κατά την τοποθεσίαν Πηλάδι λεγόμενον" το οποίο αγόρασε από τον αρχιεπίσκοπο Νικηφόρο ο μοναχός Κύριλλος και στη συνέχεια ιδιοποιήθηκε ως συγγενής του ο Βασίλης Καμπούρης, ο οποίος στη συνέχεια το έδωσε προίκα στην κόρη του. "έτι δε έτερον μονύδριον κείμενον εν τω αυτώ χωρίω, επ' ονόματι του Αγίου Νικολάου τιμώμενον" το οποίο πούλησε πάλι ο Νικηφόρος στον διάκονο Βασίλειο. "Ωσαύτος δε κι άλλον μονύδριον, κακείνο επ' ονόματι του Αγίου Νικολάου τιμώμενον και κείμενον εν τω χωρίο Μεγάλο(1) λεγόμενον, κατά την τοποθεσίαν Λάστον λεγόμενην" το οποίο ο Νικηφόρος χάρισε στον ανιψιό του Ιερόθεο, το οποίο στη συνέχεια πουλήθηκε σε κάποιον Μηνά για 200 γρόσια. "και δύο χωράφια και εις μύλος, της επαρχίας κτήματα" τα οποία πουλήθηκαν στον Οικονόμον(2) ανιψιό του. Τα χωράφια κληρονόμησε ο γιός του ο Διακο-Μιχάλης και τον μύλο η κόρη του. "Παρά δε ταύτα και άλλο μονύδριον του αγίου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου εν τω αυτώ χωρίο, κατά την τοποθεσίαν Βάσαις λεγάμενην" το οποίο όταν πέθανε ο ηγούμενος του μοναστηριού, το ιδιοποιήθηκε ο Πρωτοσύγγελος του Αρχιεπισκόπου Νικηφόρου.

  Η έβδομη επιστολή (1777) είναι το επιτίμιο(3) του Πατριάρχη, προς εκείνους τους κατοίκους της Καρπάθου, οι οποίοι δεν ομολόγησαν ούτε παρέδωσαν όσα αναφέρονται στην προηγούμενη επιστολή. Δεν γνωρίζω αν αφορά όλους ή μερικούς από τους παραπάνω, ούτε και το μέγεθος του επιτιμίου (ή μήπως τιμωρήθηκαν με αφορισμό, όπως και απειλήθηκαν;), καθότι δεν έχει δημοσιευτεί ολόκληρη την επιστολή. 

  Οι λόγοι που ώθησαν τον αρχιεπίσκοπο Νικηφόρο να πουλά, κυρίως σε συγγενικά του πρόσωπα, την περιουσία της Αρχιεπισκοπής δεν μας είναι γνωστοί. Ήταν για να αποκτήσει προσωπικό πλούτο, να εξυπηρετήσει δικούς του ανθρώπους ή για να χρηματοδοτήσει τις εκκλησιαστικές ανάγκες της επαρχίας του; Ο Γ.Μ. Μιχαηλίδης Νουάρος γράφει, ότι στο παλιό Μητροπολιτικό Μέγαρο, υπήρχε εντοιχισμένη λίθινη πινακίδα όπου έγραφε Καρπάθου Νικηφόρος 1930. Πιθανόν αυτή η πινακίδα να ήταν αναμνηστική και να υποδείκνυε ότι αυτός ήταν που ανακαίνισε κάποιο κτίριο της αρχιεπισκοπής (π.χ. το οίκημα που διέμενε) και σίγουρα χρειάζονταν χρήματα τα οποία η φτωχή Επαρχία του δεν τα διέθετε. Ίσως λοιπόν να χρειαζόταν έσοδα για έργα που έκανε, ίσως πάλι όχι.

  Οι προσπάθειες επανάκτησης της περιουσίας της Αρχιεπισκοπής, από την οποία είχε έσοδα ο εκάστοτε αρχιεπίσκοπος, σίγουρα δεν ήταν ανώδυνες για τον Δανιήλ και το πιο πιθανό είναι ότι τον έφεραν σε ισχυρή αντίθεση με τους παραπάνω κατοίκους, οι οποίοι θεωρούσαν πια δική τους περιουσία όλα τα παραπάνω αναφερόμενα. Και όπως καταλαβαίνουμε δεν ήταν κάποιοι φτωχοί ακτήμονες, αλλά άνθρωποι της τοπικής εξουσίας ή συγγενείς του πρώην Αρχιεπισκόπου Νικηφόρου, οι οποίοι δεν δίσταζαν να έλθουν σε ρήξη με τον τότε αρχιεπίσκοπό τους.

1. Μεγάλο χωριό : Το σημερινό Απέρι και Βωλάδα.

2. Οικονόμος :  τιμητικός εκκλησιαστικός τίτλος (οφφίκιο) που απονέμεται σε έγγαμους ιερείς ως αναγνώριση της προσφοράς και της διακονίας τους στην Εκκλησία. 

3. Επιτίμιο : Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, το επιτίμιο είναι μια πνευματική άσκηση ή περιορισμός που επιβάλλει ο πνευματικός στον πιστό κατά το μυστήριο της Εξομολόγησης. Τα επιτίμια που επέβαλλε ο Πατριάρχης για σοβαρά παραπτώματα ήταν ο αφορισμός, η καθαίρεση κληρικών και η ακοινωνησία.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 

Σιναϊτικαί έρευναι, Θεμιστοκλή Π. Βολίδου, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ 1937, σελ. 211-223

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ  Μ.Γ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΝΟΥΑΡΟΥ, ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ 1998, ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ "ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑ" ΟΘΟΥΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. σελ. 417, 426-431, 435-438

                               Οι ορθόδοξοι Ιεράρχες της Καρπάθου 

                              Μπεράτι του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή για την Κάρπαθο.

                         ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΑΚΟΒΑΣΙΛΗΣ              ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ